Blog: Veiligheid als RES(t)post

8 april 2021

“Hoewel de energietransitie ook in de Regionale Energiestrategieën (RES’en) op stoom komt, is de veiligheid nog niet veel meer dan een nachtkaars, soms een waakvlammetje”, schrijft lector Energie- en transportveiligheid Nils Rosmuller in zijn nieuwste blog.

De 30 RES-regio’s op de kaart van Nederland.

Ik herinner mij het nog goed. Het was in april 2019. Ik werd door een veiligheidsregio gevraagd om zijn bestuur bij te praten over de veiligheidsaspecten van de energietransitie. Op dat moment waren de 30 energieregio’s in Nederland al gevormd. Toen ik vroeg aan mijn toehoorders of ze wisten in welke energieregio hun gemeente gelegen was, werd ik verbaasd aangekeken. Zijn die er dan?

Veiligheid 5 keer genoemd

Twee jaar later zal dit geheel anders zijn. Het Nationaal Programma Regionale Energiestrategie timmert hard aan de weg, getuige ook de overzichtelijke website, om de 30 energieregio’s bekendheid te geven en de activiteiten te coördineren. De opgave van de 30 energieregio’s is duidelijk: in 2030 moet er door middel van wind- en zonne-energie op land 35 Terawattuur (TWh) aan duurzame energie op land worden opgewekt en een indicatie waar in de regio dit wordt opgewekt, de zogenaamde zoekgebieden [1]. Om het schrijven van de regionale energiestrategieën te stroomlijnen, te harmoniseren, is de Handreiking RES voor de Regio’s opgesteld. In de 1.0-versie van de handreiking (20 december 2018, 39 pag., veiligheid werd 5 keer genoemd) stonden enkele zinnen over de veiligheid rondom wegen, waterwegen, spoorwegen, hoogspanning en gas- en buisleidingen “als restricties vanuit harde nationale wet- en regelgeving” waarmee rekening moest worden gehouden. In de 1.1-versie (oktober 2019, 60 pag., veiligheid ook 5 keer genoemd), ging  het over containerbegrippen als nationale veiligheid, vliegveiligheid en waterveiligheid. Zowaar geen verbetering wat mij betreft. 

Geen substantiële of geuniformeerde aandacht voor veiligheid

Op 1 oktober 2020 moesten alle concept-RES’en ingediend zijn, op 1 juli 2021 geldt dit voor de definitieve versies. Ik was benieuwd of en op welke wijze veiligheid in de concept-RES’en aan bod is gekomen. Door middel van de zoektermen: brand | veiligheid | explosie | vuur | gevaar | heeft een van onze stagiairs [2] de RES’en doorzocht. Hieronder het resultaat  samengevat per regio:

Veilgheid met betrekking tot…
RES-regioWindZonWaterstofAlgemeenTotaal aantal termen
Achterhoek0
Alblasserwaard0
Arnhem Nijmegen11
Amersfoort11
Drechtsteden2020
Drenthe0
Flevoland1010
Foodvalley3249
Friesland0
Goeree-Overflakkee11
Groningen0
Hart van Brabant1111
Holland Rijnland77
Hoeksche Waard123
Midden-Holland112
Noord-Holland Zuid41317
Metropoolregio Eindhoven134
Noord-Holland Noord77
Noord- en Midden-Limburg55
Noordoost Brabant22
Noord-Veluwe11011
Fruitdelta Rivierenland11
Rotterdam-Den Haag156
Cleantech Regio11
Twente134
U16134
West-Brabant11
West-Overijssel00
Zeeland66
Zuid-Limburg1146

Een paar zaken die opvallen:

  1. De helft van de regio’s noemt het totaal van de zoektermen minder dan 5 keer.
  2. Daar waar veiligheid aan bod komt, is de variatie groot: van vliegveiligheid tot waterveiligheid, van verkeersveiligheid tot milieuveiligheid, van veiligheidsafstanden tot (on)verzekerbaarheid.


Deze zaken duiden erop dat veiligheid noch substantieel, noch geüniformeerd aandacht krijgt in de concept-RES’en 1.0. Dat laatste is mogelijk te begrijpen vanwege verschillen tussen de regio’s. Het eerste is zorgelijk. Enerzijds omdat bij de zoekgebieden natuurlijk rekening gehouden moet worden met “harde restricties vanuit nationale wet- en regelgeving”. Anderzijds omdat zonnepanelen en windturbines zelf voor gevaren kunnen zorgen. 

Conclusie: aan de slag met veiligheid

Mijn conclusie is dan ook dat hoewel de energietransitie ook in de RES’en op stoom komt, de veiligheid nog niet veel meer is dan een nachtkaars, soms een waakvlammetje. Vooralsnog is veiligheid eerder een restpost dan een voldragen onderwerp in de RES’en. Enigszins begrijpelijk door het nog veelal rekenkundige karakter van de RES om energieproductie en -vraag te kwantificeren. Echter, de RES’en gaan ook versies (ontwikkelingen) 2.0 (1 maart 2023) en 3.0 doormaken. Hierin zullen de energieproductie en locaties ervan alsmaar concreter worden. De hoogste tijd dus om juist in díe versies wel de veiligheid goed te benoemen, om zodoende niet later in de energietransitie voor veiligheidsteleurstellingen te komen. 

Dit betekent wat mij betreft enerzijds dat de veiligheidsregio’s rechtstreeks (dus niet via gemeente, waterschap of provincie) in gesprek moeten gaan met de RES-coördinatoren voor hun eigen energieregio’s. Hier ligt een taak voor zowel de RES-coördinator (van wie we geluiden horen dat het contact met de veiligheidsregio soms zo lastig is) als de adviseur risicobeheersing/industriële veiligheid van de veiligheidsregio (van wie we soms horen dat de RES-contactpersonen lastig te vinden zijn). En anderzijds dat veiligheidsregio’s de gemeentes binnen de eigen regio moeten adviseren over de veiligheidsaspecten van de energietransitie. Doen ze dat  dat niet, dan RESteren aan het einde van de rit teleurstelling en het wijzende vingertje naar de veiligheidsregio als de partij die zogenaamd de energietransitie tegenwerkt.

Nils Rosmuller
lector Energie- en transportveiligheid


[1] Zoals bekend uit de veiligheid is het scheiden van de risicobron van de risico-ontvanger een van de eerste maatregelen om de veiligheid te borgen. Dus die zoekgebieden zijn een eerste cruciale indicatie voor het veiligheidsniveau. Thans analyseren we de ligging van de zoekgebieden in relatie tot risicozones rondom Basisnetroutes en BRZO-inrichtingen. In een volgend blog zullen we daarover verslag doen. 

[2] Met dank aan Joost Klooster.

Lees ook

08-04-2024
Eerste aanmeldingen voor Traineeship Omgevingsveiligheid

De eerste kandidaten voor het Traineeship Omgevingsveiligheid hebben zich gemeld. Op 5 maart ging de wervingscampagne online op de website van Brandweer Nederland en al binnen vier uur was de eerste reactie binnen.

08-04-2024
SIV’er in de praktijk: Mario Struik (VRU)

Risicobeheersing en repressie zijn in het brandweerdomein de twee uitersten links en rechts in de veiligheidsketen. Maar verenigd in één persoon vormen ze een sterke combinatie. Mario Struik, specialist risicobeheersing bij Veiligheidsregio Utrecht, is één van de SIV’ers die kennis en kunde van beide taakvelden combineert in zijn brandweerloopbaan.

08-04-2024
“Grote passie voor industriële veiligheid, maar nu in een andere vorm”

Joram Gielbert heeft op 1 februari zijn werkzaamheden voor de Veiligheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) en het LEC IV beëindigd. Maar hij laat de industriële veiligheid beslist niet los, want als zelfstandig adviseur blijft hij in grote lijnen hetzelfde werk doen.

11-03-2024
Effectiviteit waterschermen beperkt en afhankelijk van veel factoren

De inzet van waterschermen of waterstralen om bij chemische incidenten gas- of dampwolken te beïnvloeden, heeft vaak maar een beperkt effect.

01-03-2024
Jaarverslag LEC Industriële Veiligheid 2023

Het afgelopen jaar stond voor het LEC IV vooral in het teken van het verstevigen van zijn positie en relaties in het netwerk van veiligheidspartners.

12-02-2024
“Samenwerking industriële veiligheid vraagt chemie”

Directeur Risico- en Crisisbeheersing Edith van der Reijden geeft inzicht in samenwerking en veilige energietransitie.

12-02-2024
Leidraad Natech Risicobeheer: gevolgen van natuurgeweld voor de industrie

Het Joint Research Centre van de Europese Commissie heeft een leidraad gepubliceerd voor het beheersen van risico’s van ‘Natech’ calamiteiten; industriële incidenten veroorzaakt door natuurgeweld, zoals aardbevingen, overstromingen of extreme temperaturen.

12-02-2024
Landelijke Handhavingsstrategie Seveso-inrichtingen

De Landelijke Handhavingsstrategie Brzo is aangepast aan de Omgevingswet en heet nu Landelijke Handhavingsstrategie Seveso-inrichtingen. Het betreft een wetstechnische en tekstuele wijziging. Inhoudelijk zijn er geen wijzigingen.

19-12-2023
SIV‘er in de praktijk: Johan Braker

Johan Braker, veiligheidsconsultant Industriële Veiligheid bij Veiligheidsregio Groningen, vertelt over zijn boeiende werk.