Onderzoek cyberveiligheid industrie Oost-Nederland

Juni 2022

De veiligheidsregio’s in Gelderland en Overijssel (Oost-5) hebben gezamenlijk onderzoek laten doen naar de staat van de cyberveiligheid bij Brzo-bedrijven. Omdat in de chemische industrie veel complexe processen op afstand worden gestuurd en gemonitord, kunnen cyberincidenten, zoals hacking, ook gevolgen hebben voor de fysieke veiligheid. De vijf oostelijke veiligheidsregio’s willen weten in hoeverre bedrijven hierop zijn voorbereid en structureel aandacht hebben voor de beveiliging van hun kritische digitale systemen. Johan Kloppenburg en Nienke Ree van Veiligheidsregio IJsselland en Fleur Smelt van Veiligheidsregio Twente waren de trekkers van het onderzoek, dat door studenten van Hogeschool Saxion is uitgevoerd.

“Dat hacking en gijzeling van kritische ict-systemen reële gevaren zijn, hebben we de afgelopen jaren kunnen zien aan verschillende praktijkvoorbeelden in binnen- en buitenland”, vertelt Johan Kloppenburg. “Onder andere na een hack bij een grote containerterminal in de Rotterdamse haven ontstonden grote problemen in de logistieke keten, die ook effecten hadden op de omgeving. Bij Brzo-bedrijven met complexe chemische processen en opslag en productie van gevaarlijke stoffen zijn veel verdergaande consequenties denkbaar, als processen zodanig ontregeld worden dat er een calamiteit optreedt. Dat is niet ondenkbeeldig.”

De praktijk van cyberincidenten zette ook de afdelingen industriële veiligheid in Oost-Nederland aan het denken; hebben de Brzo-bedrijven hun digitale veiligheid goed voor elkaar? Na een brainstormsessie met Genserik Reiniers, hoogleraar veiligheid van gevaarlijke stoffen aan de TU Delft, besloten de ‘Oost-5’ regio’s in 2021 gezamenlijk op te trekken. Zij vroegen Hogeschool Saxion het onderzoek naar de staat van de cyberveiligheid in de Brzo-industrie uit te voeren. Afgelopen voorjaar werden alle Brzo-bedrijven in de vijf betrokken regio’s, bij elkaar circa vijftig, aangeschreven en gevraagd een enquête in te vullen.

Fleur Smelt van VR Twente begeleidde de studenten bij het onderzoek. Zij licht toe: “Om ons goed voor te bereiden hebben de student-onderzoekers en ook onze Brzo-inspecteurs een training gehad van Fox IT, een van de grote spelers op het gebied van cybersecurity. Met die belangrijke basiskennis van digitale gevaren en de werkwijze van hackers, konden we aan de slag om ons een beeld te vormen van de mogelijke impact van een cyberincident op een industrieel risico-object. Daarop hebben we onze vragenlijsten gebaseerd, die we hebben opgestuurd aan de bedrijven. Met bedrijven die daartoe specifiek bereid waren, zijn daarna ook nog meer inhoudelijke dieptegesprekken gevoerd.”

Volgens Fleur Smelt was de respons van de bedrijven minder hoog dan verwacht. Slechts vijftien bedrijven vulden de enquête in en maar een paar bedrijven bleken bereid tot een verdiepend gesprek. Ook een herinneringsmail, twee weken na de initiële uitvraag, leverde niet meer deelname van bedrijven op. Volgens Nienke Ree kunnen daarvoor verschillende redenen zijn, maar mogelijk worden de gevaren van cyberrisico’s nog onvoldoende onderkend. “Dat merken we ook bij het opstellen van rampbestrijdingsplannen. Het digitaal risicobewustzijn in de branche mag beslist meer aandacht hebben.”

Johan Kloppenburg beaamt dat het digitaal risicobewustzijn bij de industrie minder hoog is dan de aandacht voor fysieke veiligheidsaspecten van installaties: “Ik verbaas mij regelmatig over het gemak waarmee kritische digitale systemen van bedrijven toegankelijk blijken voor onbevoegden en kwaadwillenden. In principe zijn alle op afstand bestuurbare systemen kwetsbaar, dat moeten bedrijven en overheden zich realiseren. De kans op keteneffecten is groot bij het falen van kritische systemen in de risico-industrie. Dat hebben de HSE-afdelingen van de bedrijven nog onvoldoende op het netvlies.”

Het onderzoek is afgerond en de resultaten worden nu verwerkt, waarna de regio’s in de eerste week van juli het eindrapport hopen te kunnen presenteren. Daarmee stopt het echter niet. Johan Kloppenburg verwacht dat bij toekomstige Brzo-inspecties intensiever op cyberveiligheid zal worden geïnspecteerd.

Lees ook

09-07-2024
Bedrijfsbrandweeraanwijzingen en Omgevingswet: koppeling met ARIE-regeling bestaat niet meer

Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is de koppeling met de ARIE-regeling helemaal losgelaten.

25-06-2024
Meerjarenplan 2024-2027 LEC Industriële Veiligheid verder uitgewerkt

Het Meerjarenplan 2024-2027 van het LEC Industriële Veiligheid is voltooid en de eerste thema’s staan al op de agenda voor uitvoering.

25-06-2024
NFPA-cursus biedt waardevolle kennisupgrade

De eerste ervaringen met het leerblok over de NFPA-standaarden (NFPA = National Fire Protection Associaton) zijn positief.

25-06-2024
LBR-boekje deel 2 klaar voor distributie

Deze maand verschijnt het tweede deel van het LBR-boekje: een handreiking voor toepassing van de techniek- en systeemroute LBR (Landelijke Benadering Risicobedrijven) voor de Seveso-inspecteurs van de veiligheidsregio’s.

25-06-2024
Handreiking Advisering milieubelastende activiteiten online

De nieuwe handreiking leidt specialisten stap voor stap door het adviesproces bij vergunningtrajecten rond milieubelastende activiteiten. Met de komst van de Omgevingswet is dat adviesproces op een nieuwe leest geschoeid.

25-06-2024
Nederlandse rampbestrijdingsplannen in Europees perspectief

Tijdens een Europees seminar over rampbestrijdingsplannen trad Jan Meinster namens het LEC Industriële Veiligheid op als gastspreker.

25-06-2024
Livetest toont gebreken in de betrouwbaarheid van stationaire brandblussystemen aan

Het ‘live’ testen van stationaire brandblussystemen in hun bedrijfsomgeving is belangrijk om aan te tonen dat die systemen effectief en betrouwbaar zijn voor het bestrijden van de brandscenario’s waarvoor ze zijn bedoeld.

09-04-2024
Netwerkdag LEC Industriële Veiligheid 14 maart: leren van de industrie

De netwerkdag van het LEC IV op 14 maart jl. was ‘anders dan anders’. In plaats van de Brauerszaal van het NIPV was het voormalige klooster Mariënhof aan de rand van de historische binnenstad van Amersfoort de plaats van samenkomst voor de halfjaarlijkse bijeenkomst van de specialisten industriële veiligheid.

09-04-2024
Digitale PGS: interactief van risico’s en scenario’s naar doelen en maatregelen

Met de omzetting van de PGS-reeks naar PGS’en ‘Nieuwe Stijl’, die enkele jaren geleden is gestart, is voor deze serie richtlijnen ook het digitale tijdperk begonnen. De nieuwe risico- en scenariogestuurde werkwijze met ‘doorklikfuncties’ werkt immers alleen in een digitale omgeving.