Whole of society: de herkomst en betekenis van het begrip
1 juli 2026
Door de toenemende aandacht voor maatschappelijke weerbaarheid en een maatschappijbrede aanpak van crises wordt het begrip whole of society steeds vaker gebruikt in beleid, onderzoek en publieke discussies. Tegelijkertijd blijkt dat niet altijd duidelijk is wat precies met het begrip wordt bedoeld en hoe de betekenis ervan zich heeft ontwikkeld.
Daarom heeft het NIPV onderzocht waar de term vandaan komt en welke invulling eraan wordt gegeven in wetenschappelijke literatuur en beleidsdocumenten. Het onderzoek biedt inzicht in de oorsprong, ontwikkeling en betekenis van het begrip en draagt daarmee bij aan een beter begrip van de rol die overheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties en burgers kunnen spelen bij de voorbereiding op, aanpak van en het herstel na crises.
Oorsprong van het begrip
De term whole of society werd voor het eerst gebruikt door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) in 2009. In een handleiding voor overheden en bedrijven over de voorbereiding op en respons bij pandemieën werd het begrip geïntroduceerd als een manier om verschillende maatschappelijke partijen gezamenlijk te betrekken bij crisisaanpak.
Sindsdien is de term in tal van internationale beleidsdocumenten terug te vinden, vaak in combinatie met het begrip whole of government. Waar whole of government verwijst naar effectieve samenwerking tussen verschillende overheidsorganisaties, gaat whole of society een stap verder.
Samenwerking tussen overheid, organisaties en burgers
De kern van een whole-of-society-aanpak is de samenwerking tussen overheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties en burgers. Deze samenwerking is niet alleen van belang tijdens een crisis, maar ook in de voorbereiding daarop en in de periode van herstel.
Uit het onderzoek blijkt dat een dergelijke aanpak niet van de ene op de andere dag kan ontstaan. Effectieve samenwerking tijdens crises vraagt om relaties, vertrouwen en afspraken die al in normale omstandigheden worden opgebouwd. De basis voor een maatschappijbrede aanpak moet daarom worden gelegd voordat een crisis zich aandient.
Van crisispartners naar de hele samenleving
In de loop der jaren heeft het begrip whole of society een bredere invulling gekregen. Waar aanvankelijk vooral werd gedacht aan samenwerking tussen overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties, worden in recente beleidsdocumenten ook andere partijen nadrukkelijk genoemd. Zo spelen, naast NGO’s, ook onderzoeksinstellingen een belangrijke rol bij het leveren van kennis en expertise. Daarnaast worden gevestigde media gezien als een essentiële schakel in het verspreiden van betrouwbare informatie aan zowel overheden als burgers.