Verkenning crisisbeheersing bij natuurbranden

Samenvatting

Natuurbranden worden vaak geassocieerd met grootschalige incidenten in het buitenland, maar ook in Nederland komen zij al langere tijd voor. Door klimaatverandering neemt de kwetsbaarheid van Nederland voor natuurbranden toe. In onderzoek en praktijk gaat vooral aandacht uit naar de brandweer. De maatschappelijke gevolgen en de rol van de crisisbeheersing zijn minder expliciet in beeld. De beschikbare kennis over natuurbranden is gefragmenteerd in verschillende aspecten van crisisbeheersing en betrokken organisaties, waardoor een overkoepelend beeld ontbreekt. Dat roept de vraag op in hoeverre de crisisbeheersing in Nederland is voorbereid op het toenemende natuurbrandrisico.

Doel en onderzoeksmethode

Dit onderzoek heeft tot doel inzicht te bieden in potentiële knelpunten voor regionale crisisorganisaties en hun partners bij natuurbranden, en daarmee handvatten te bieden voor het versterken van de multidisciplinaire voorbereiding en respons. Om dit doel te bereiken, is een meervoudig casusonderzoek uitgevoerd naar 51 natuurbrandincidenten in de periode 2010–2025 waarbij is opgeschaald volgens de GRIP-structuur. De casussen zijn geanalyseerd op basis van evaluaties, mediaberichtgeving en aanvullende documentatie. Daarnaast zijn interviews gehouden met vertegenwoordigers van betrokken organisaties en crisisfunctionarissen. Met behulp van een rode-dradenanalyse zijn de bevindingen uit deze verschillende bronnen samengebracht tot overkoepelende inzichten over de kenmerken van incidenten, de voorbereiding en de respons.

Bevindingen

De bevindingen maken duidelijk dat de knelpunten in crisisbeheersing bij natuurbranden zich op twee niveaus voordoen. Op overkoepelend niveau is sprake van een discrepantie tussen wat natuurbranden van crisisorganisaties vragen en in hoeverre de crisisbeheersing daarop is toegerust in termen van kennis, kunde, ervaring en vaardigheden. De toenemende kans op natuurbranden, het meervoudige ruimtegebruik in Nederland, bestaande zorgen over grenzen aan de brandweercapaciteit en specifieke kenmerken van natuurbranden vergroten de gevolgen. Dat vraagt vaker een grootschalige en langdurige inzet van de crisisorganisatie. De ervaring binnen crisisorganisaties met natuurbranden is echter nog beperkt, ook al is de aandacht voor het thema de afgelopen jaren toegenomen en is verdere ontwikkeling in gang gezet.

Agenda

Naast dit overkoepelende knelpunt zijn er meer concrete knelpunten die samenhangen met de specifieke kenmerken van natuurbranden en die nog onvoldoende zijn uitgewerkt in beleid en praktijk. Op basis van die inzichten is een ‘agenda’ voor de crisisbeheersing bij natuurbranden opgesteld. Deze agenda benadrukt dat het van belang is om bij natuurbranden een brede blik te houden, te anticiperen bij risico’s, gericht voor te bereiden op specifieke knelpunten in de respons, maatschappelijke weerbaarheid te concretiseren en het evalueren van natuurbranden verder te versterken.