Natuurbrandsignaal ’23

Samenvatting

De laatste jaren zijn natuurbranden zowel binnen als buiten Nederland een zeer actueel thema. De vraag is hoe, onder andere met oog op klimaatverandering, natuurbranden in Nederland aan het veranderen zijn. Dat geldt niet alleen voor het aantal natuurbranden, hun brandgedrag en grootte, maar ook voor de mogelijke impact van die branden.

Hoe verandert de gevoeligheid voor het ontstaan van natuurbranden?

Het blijkt dat in Nederland een verandering van natuurbranden plaatsvindt. De afgelopen decennia is het warmer, droger en zonniger geworden en volgens de huidige verwachtingen blijft deze trend zich doorzetten, waarbij ook de gemiddeld laagste grondwaterstand in grote delen van Nederland zal dalen. Dit zorgt ervoor dat meer en vaker vegetatie brandbaar wordt en het aantal brandgevoelige dagen zal toenemen. Daarnaast wordt verwacht dat het aantal potentiële ontstekingsbronnen zal toenemen.

De combinatie van deze twee ontwikkelingen zorgt ervoor dat op één brandgevoelige dag een toename in het aantal natuurbranden in zowel de lente als zomer zal zijn.

Hoe verandert de gevoeligheid voor het ontwikkelen van natuurbranden?

Vanwege de klimatologische ontwikkelingen kunnen natuurbranden ook intenser worden, waardoor ze met de huidige bestrijdingswijze(n) steeds moeilijker te bestrijden zijn. Hoewel vegetatie een belangrijke rol speelt in de ontwikkeling van natuurbranden, is het onduidelijk hoe dit zich in de toekomst zal ontwikkelen. Er zijn daarentegen wel zorgen rondom vegetatie, bijvoorbeeld dat klimaatverandering voor een toename van vegetatiestress en daardoor brandbaarheid van de natuur kan zorgen.

Met de huidige vooruitzichten zullen zich vaker onbeheersbare natuurbranden voordoen die met de huidige tactiek, techniek en capaciteit van de brandweer niet meer te bestrijden zijn. Ook neemt de kans op gelijktijdigheid van zulke branden toe.

Hoe verandert de impact van natuurbranden?

De toename van het aantal natuurbranden en hun intensiteit, gepaard met verdere verdichting van Nederland, zal leiden tot toename van de impact van natuurbranden: mensen zullen vaker moeten vluchten, er zal vaker directe en indirecte schade ontstaan, uitval zijn van vitale infrastructuur leidend tot cascade-effecten en onherstelbare schade aan flora en fauna ontstaan. De menselijke gezondheid zal daarnaast vaker bedreigd worden.

Het voorkomen en bestrijden van branden in Nederland is nu hoofdzakelijk gericht op beperkte en relatief kortdurende branden in gebouwen. Natuurbranden zijn daarentegen vaker grootschalig en duren langer dan gebouwbranden. Aandachtspunt daarbij is dat door een toename van (gelijktijdige) natuurbranden ook een zodanig toenemende druk op het brandweersysteem kan ontstaan dat de hulpvraag op bepaalde plekken groter kan worden dan de beschikbaarheid van brandweermiddelen.

Eindconclusie

Een groter deel van Nederland zal geconfronteerd worden met meer natuurbranden. Het natuurbrandrisico manifesteerde zich in Nederland vooral in de lente, maar in de toekomst zal er daarbij ook steeds vaker in de zomer (langdurig) sprake zijn van een (hoog) risico. Natuurbranden zullen zich vaker ontwikkelen tot branden die niet meer geblust kunnen worden, maar pas stoppen als er geen brandstof meer is.

De toename van het aantal branden, gepaard met een verdere verdichting van Nederland, leidt tot een hoge kans op natuurbranden met veel impact op gezondheid, welzijn, natuur en economie.

De ontwikkeling van het natuurbrandrisico is geen lineair proces. Doordat de factoren droogte, warmte en (lage) relatieve luchtvochtigheid elkaar versterken, neemt het natuurbrandrisico sneller toe dan dat de klimaatverandering plaatsvindt.

Aanbevelingen

Op basis van de conclusies worden de volgende aanbevelingen gedaan die vanuit het oogpunt van de actuele wetenschappelijke inzichten naar de toekomst bij kunnen dragen aan het beheersen van het natuurbrandrisico:

• Het beheersen van natuurbranden moet structureel onderdeel worden van het systeem rondom brandveiligheid.
• Het risico van natuurbranden moet worden meegewogen bij de inrichting van het landschap.
• De roep van overheden, brandweer en terreinbeheerders om handelingsperspectief leidt tot een behoefte aan meer kennis om de ontwikkeling van het natuurbrandrisico nader en ook kwantitatief te kunnen duiden.