Natuurbrand Edese heide 2025: lessen voor de toekomst

Samenvatting

In Nederland komen steeds vaker en langer periodes van droogte voor. Hierdoor nemen het aantal en de intensiteit van natuurbranden toe. En wordt de impact op onze dichtbevolkte samenleving steeds groter. Het is belangrijk om te leren van huidige branden om de ongewenste gevolgen van toekomstige natuurbranden te beperken. Daarom heeft het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur aan een aantal kennisinstituten gevraagd om de brand op de Edese heide op 3 april 2025 te onderzoeken. Het onderzoek is uitgevoerd door Deltares, KNMI, NIPV, Wageningen Universiteit, de provincies Gelderland en Noord-Brabant en Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden.

Onderzoeksaanpak

Het onderzoek bestond uit vier deelprojecten, waarbij experts van de betrokken partijen de natuurbrand steeds vanuit een ander perspectief belichtten:

• het brandverloop
• de brandweerinzet
• de impact op de maatschappij
• de impact op de natuur.

Vervolgens zijn de conclusies en lessen uit de verschillende perspectieven gebundeld, verdiept en vertaald naar een aantal overkoepelende leerpunten.

Brandverloop

In de week van de brand op de Edese heide was er een hoog natuurbrandgevaar door de periode van droogte, de meteorologische omstandigheden en de situatie van de vegetatie in het begin van het voorjaar.

De brand breidde zich na het ontstaan relatief snel uit, sneller dan de verwachting van het natuurbrandverspreidingsmodel. Dit kwam mede door vliegvuur, dat leidde tot meerdere secundaire brandhaarden. Ook de richting waarin de brand zich uitbreidde was dynamisch.

Het oppervlak van de brand is na afloop vastgesteld op ruim 64 hectare. De analyse van het brandverloop vanuit een internationaal perspectief gaf inzicht in de mogelijkheden om tactieken en technieken van de brandbestrijding aan te passen.

Brandweerinzet

Voor het bestrijden van de brand zette de brandweer met een snelle opschaling meer dan 500 mensen in. De toegepaste tactieken en technieken bleken niet voldoende om de brand effectief en veilig te bestrijden. Stoplijnen waren daarin geen betrouwbare factor en ook de tijdigheid en consistentie van de informatievoorziening zijn knelpunten.

Enkele brandweermensen zijn daardoor in een gevaarlijke situatie terechtgekomen. De inzet van specialistische teams en blushelikopters was van belang in het onder controle krijgen van de brand.

Impact op de maatschappij

Door de verwevenheid van functies in natuurgebieden vormde de brand op de Edese heide op diverse manieren een bedreiging voor de omgeving, zowel direct door de dreiging van het vuur zelf als indirect door cascade-effecten. Die gevolgen konden invloed hebben op natuur en milieu, mens (fysiek, mentaal, sociaal), economie, cultuur en publieke waarde.

Een systematische inschatting van die gevolgen is tijdens de brand niet gemaakt. De dynamiek van de branduitbreiding leidde daardoor tot spanningen in de besluitvorming.

Hoewel er geen sprake was van grote schade of gewonden, had de brand bij Ede meerdere ingrijpende gevolgen: de ontruiming van het MOB-complex van Defensie, het afsluiten van wegen, mentale schade bij brandweerpersoneel, de voorbereiding van een evacuatie van een woongebied en enige onrust daarover als gevolg van ruis in de communicatie, een dreigende overbelasting van telecommunicatiemasten, en de kosten van de inzet.

Impact op de natuur

Ondanks een lage fire severity in het hele brandgebied had een aanzienlijk deel (meer dan de helft) van de bomen nagenoeg volledig kroonverlies. De groenheid van het gebied is in enkele maanden aanzienlijk hersteld. Voor het bepalen van de definitieve effecten op flora en fauna is nader onderzoek nodig.

De impact op de natuur kende ook positieve aspecten: de brand werd door de terreinbeheerder beschouwd als zeer welkome variatie. De terreinbeheerder heeft dan ook de wens om de positieve effecten van deze brand te versterken door een combinatie van brand en begrazing in te zetten.

5 overkoepelende leerpunten

De belangrijkste overkoepelende leerpunten zijn:

1. De brand op de Edese heide is exemplarisch voor een natuurbrand
   Een overzicht van lessen uit natuurbranden in Nederland en de opvolging hiervan zijn gewenst.
2. Een natuurbrand kent een aantal onzekerheden
   Er moet bij natuurbranden meer rekening worden gehouden met onzekerheden, en met risicoacceptatie.
3. Natuurbranden verdienen een bredere blik
   Het is wenselijk om, naast het brandweerperspectief, aandacht te besteden aan de maatschappelijke impact van natuurbranden. En om de negatieve framing te nuanceren door ook oog te hebben voor kansen voor natuurbeheer.
4. Er is behoefte aan aanvullende kennis over natuurbranden
   Een centrale kennisdatabase en gezamenlijk geformuleerde onderzoeksvragen helpen om gerichter aan kennisontwikkeling te werken.
5. Het bundelen van expertises levert meerwaarde op
   Meerwaarde ontstaat vooral door het samenbrengen en verbinden van expertises. Juist de samenhang vormt een gezamenlijke basis voor praktijk, bestuur en wetenschap.