Paraatheid van vrijwillige brandweerposten onderzocht
12 februari 2026
In landelijke onderzoeken wordt gesignaleerd dat de paraatheid van vrijwillige brandweerposten in Nederland onder druk staat. Maar het is onduidelijk of dit landelijk, regionaal of lokaal speelt en of het vaak voorkomt. Uit onderzoek van het NIPV blijkt dat er geen eenduidig knelpunt is in het garanderen van de 24/7‑inzetbaarheid van vrijwillige posten. En dat er geen uniforme oplossingen zijn. Hoewel alle veiligheidsregio’s melden dat zij op de een of andere manier te maken hebben met knelpunten, geldt dit meestal maar voor een deel van de posten en lang niet altijd.
Drie centrale vragen
Het onderzoek richtte zich op drie vragen:
- Hoe wordt de paraatheid van brandweervrijwilligers gemonitord en gehandhaafd?
- Welke knelpunten worden er ervaren op het gebied van paraatheid? En wat zijn de oorzaken hiervan?
- Welke oplossingen worden er ingezet om de paraatheid te borgen of te vergroten? En in hoeverre zijn deze succesvol?
Aard, omvang en oorzaken verschillen per regio, post en individuele vrijwilliger
Uit het onderzoek blijkt dat de manier waarop de paraatheid wordt gemonitord en gehandhaafd varieert per regio en per post. Alle regio’s signaleren knelpunten in de paraatheid van vrijwillige posten, maar er is geen enkel knelpunt dat overal voorkomt. De aard, omvang en oorzaken verschillen per regio, post en individuele vrijwilliger. Regio’s en posten passen een breed scala aan maatregelen toe om paraatheid te borgen. Dit varieert van preventieve maatregelen tot oplossingen die onderbezetting compenseren of de gevolgen ervan beperken.
Rode draden van het onderzoek
Hoewel er dus verschillen zijn in ervaren knelpunten en oplossingen, komen er uit het onderzoek een aantal duidelijke rode draden naar voren:
Geen one-size-fits-all
Of een post een probleem met de paraatheid ervaart, hangt af van veel oorzaken en perspectieven. Maatwerk is noodzakelijk, afgestemd op de lokale context, de sociale dynamiek op de post en de motivatie en drijfveren van vrijwilligers.
Postcommandanten nemen hun rol serieus
Postcommandanten zetten hun leiderschap in bij het coördineren en bewaken van de paraatheid. Hun rol is cruciaal bij het motiveren, aanjagen en aanspreken van vrijwilligers om voldoende beschikbaarheid te realiseren. Postcommandanten zoeken oplossingen samen met hun ploeg, stimuleren betrokkenheid en grijpen in wanneer de paraatheid onder druk staat.
Spanning tussen de snelste en duurzame brandweerzorg
Een sterke focus op het leveren van de snelst mogelijke brandweerzorg, strak sturen op mediaantijden (de mediaantijd is de middelste tijd in een reeks tijden, red.) en dynamische alarmering toepassen, verkorten de responstijd. Dit kan leiden tot averechtse effecten op de langere termijn. Zoals stress en morele druk bij vrijwilligers, een negatieve impact op de motivatie en problemen met het combineren van brandweerwerk en privéleven.
Sommige regio’s pakken dit anders aan: vrijwilligers zijn zo veel mogelijk beschikbaar, maar niet ten koste van alles. Het fijnmazige netwerk aan brandweerposten in deze regio’s zorgt ervoor dat het buiten dienst gaan van een post wordt opgevangen door een naburige post. Ook sturen deze regio’s minder strak op mediaantijden.
Spanning door het gebruik van agenda-applicaties
Er wordt veel gebruikgemaakt van agendatools waarin vrijwilligers hun beschikbaarheid vooraf registreren. Behalve duidelijke voordelen kennen deze tools ook nadelen. Zo kunnen er spanning en morele druk ontstaan wanneer vrijwilligers zich willen uitmelden, en daarmee de post buiten dienst zetten. Het continu nauwkeurig moeten bijhouden van de beschikbaarheid levert een belasting op. Dit vraagt om reflectie en bewuste keuzes over hoe deze tools de paraatheid ondersteunen zonder extra druk of ongewenste effecten te creëren.
Rapport, samenvatting en maatregelenmatrix
Naast het rapport zijn een samenvatting en een maatregelenmatrix beschikbaar. De matrix bundelt de maatregelen om paraatheidsknelpunten te voorkomen, op te lossen of de gevolgen ervan te beperken.