De zeven veiligheidsprincipes van grootschalig transport van ammoniak en andere waterstofdragers

Samenvatting

Nederland staat voor een grote verduurzamingsopgave. Om CO2-reductie doelstellingen te behalen, zal er veel ingezet moeten worden op het elektrificeren van processen en het
gebruik van niet-fossiele brandstoffen. Waterstof speelt hierin een grote rol omdat het in de industrie als schoon alternatief voor aardgas gebruikt kan worden. Bovendien wordt
waterstof ook kansrijk geacht voor het opslaan en transporteren van grote hoeveelheden groene stroom, en het duurzaam aandrijven van vliegtuigen en zeeschepen.

Waterstof kan op verschillende manieren gemaakt worden. Denk bijvoorbeeld aan elektrolyse of Steam Methane Reforming (SMR). Waterstof heeft een relatief lage energiedichtheid. Onder atmosferische druk en normale temperaturen is het een gas en is grootschalig transport over weg, water en spoor niet efficiënt. Transport via hogedruk buisleidingen kan wel, maar vindt nog niet op grote schaal plaats. Daarom wordt gekeken naar alternatieven voor transport van gasvormig waterstof, te weten vloeibaar waterstof en waterstofdragers.

Het grootschalig transporteren van vloeibaar waterstof is echter lastig, omdat hiervoor een zeer lage temperatuur nodig is. Resteert het transport van waterstof via waterstofdragers zoals ammoniak, methylcyclohexaan (MCH) en tolueen. Deze waterstofdragers hebben fysische eigenschappen die transport makkelijker en meer rendabel maken. Daar staat tegenover dat het transport van vooral ammoniak veiligheidsrisico’s met zich mee brengt. Ammoniak is een giftig gas, terwijl methylcyclohexaan (MCH) en tolueen brandbare vloeistoffen zijn.

Deze stoffen gaan de komende jaren in Nederland gebruikt worden voor grootschalig transport van energie. Met een groeiend aantal transportbewegingen zal de kans op een
incident toenemen. Grote lekkages van bijvoorbeeld ammoniak kunnen tot grote effectgebieden en veel slachtoffers leiden. Hier komt bij dat grote uitstromingen nauwelijks bestrijdbaar zijn door brandweeroptreden. De kans op incidenten moet daarom zo klein mogelijk worden gehouden. Als het toch misgaat, moeten de effecten van de incidenten zo beperkt mogelijk in omvang zijn.

Het is daarom belangrijk om voor de hierboven beschreven ontwikkeling in energietransportstromen de belangrijkste veiligheidsprincipes op een rij te hebben. Met de
veiligheidsprincipes kunnen veiligheidsregio’s, omgevingsdiensten, lokale en regionale overheden de veiligheidsgesprekken voeren met nationale beleidsmakers, bedrijven en infraproviders over de plannen voor grootschalig transport van ammoniak en andere waterstofdragers.

Afbakening

• We richten ons op grootschalig transport, dat wil zeggen het transport van grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen van nationaal en internationaal belang.
• Hoewel de gehele logistieke keten van belang is, beperken we ons tot grootschalig transport. Transport vindt plaats langs een route in de leefomgeving (lijnbron) in tegenstelling tot productie en opslag (puntbronnen). Productie en opslag vindt vaak plaats op afgeschermde terreinen met specifieke veiligheid- en incidentbeheersystemen,
  zoals de aanwezigheid van operators, sprinklers, detectie en een
  bedrijfsnoodorganisatie. Bij lijnbronnen zijn dit soort specifieke systemen niet mogelijk, omdat niet bekend is waar een incident zich voor zal doen. In combinatie met de gevaaraspecten leidt dit tot veel discussie over grootschalig transport in het kader van omgevingsveiligheid.
• We beperken ons bij de veiligheidsprincipes tot risicobeheersing, omgevingsveiligheid en incidentbestrijding. Arbeidsveiligheid maakt hier dus geen onderdeel van uit.
• Het zijn principes, waarbij met name de algemene lijn belangrijk is. Lokale omstandigheden kunnen reden zijn om af te wijken van deze lijn.
• We gaan in op de ruimtelijke/technische aspecten van de veiligheid en niet op menselijk gedrag, procedures of veiligheidsculturen.
• We baseren ons alleen op veiligheidsargumenten en kijken niet naar praktische, financiële of juridische onmogelijkheden of complexiteiten.