Raamwerken voor nazorg en herstel: een literatuuronderzoek

Samenvatting

Ondanks de terechte aandacht van beleidsmakers en wetenschappers voor de voorbereiding en respons op rampen en crises, blijft de zogenoemde nafase – de periode na de acute fase van een ramp of crisis – relatief onderontwikkeld en onderbelicht. In de nafase worden de gevolgen van de impactvolle gebeurtenis en de omvang van de schade vaak pas echt zichtbaar. Een verbindend, interdisciplinair raamwerk voor crisisautoriteiten binnen gemeente en regio, dat aansluit bij het actuele dreigingslandschap en waarmee samen met partners invulling gegeven kan worden aan de nafase, ontbreekt vooralsnog.

Doel

Het doel van dit literatuuronderzoek is om tot een theoretische basis te komen voor één samenhangende en integrale richtlijn nazorg en herstel in Nederland.

Negen raamwerken

Op basis van de uitgevoerde zoekstrategie zijn negen raamwerken geïdentificeerd:

• Raamwerk 1. Management van herstelprojecten
• Raamwerk 2. Organisatorische capaciteit voor herstel
• Raamwerk 3. Beter terugbouwen
• Raamwerk 4. Nationaal nafasekader
• Raamwerk 5. Sleutelactiviteiten en -processen in (de preparatie op) nazorg en herstel
• Raamwerk 6. Gemeenschapsparticipatie
• Raamwerk 7. Inclusief rampenrisicomanagement
• Raamwerk 8. Gemeenschapsgericht herstel
• Raamwerk 9. Integraal evaluatiekader voor duurzaam herstel

Deze raamwerken zijn grofweg in te delen in twee categorieën: raamwerken die zich richten op een breed palet aan thema’s en processen van nazorg en herstel en raamwerken die zich richten op de aandachtspunten, problemen en oplossingen van een specifiek thema.

Thema’s

De raamwerken omvatten uiteenlopende thema’s horende bij nazorg en herstel, waaronder basiszorg (huisvesting, voedsel, medische zorg), herstelwerkzaamheden, schadeafwikkeling en financiën, informatievoorziening en onderzoek en evaluatie. Hoewel sommige raamwerken meerdere van deze thema’s behandelen, is er geen enkel raamwerk aangetroffen dat alle thema’s beschrijft. Daarnaast kan op basis van de resultaten worden geconcludeerd dat, op enkele korte verwijzingen na, er in de geselecteerde artikelen onvoldoende aandacht is voor de psychosociale impact van rampen en crises.

Wat verder opvalt, is dat de gevonden raamwerken veelal zijn beschreven vanuit het perspectief van overheden en betrokken private en publieke organisaties. Hoewel thema’s als inclusiviteit en maatschappelijke participatie worden aangehaald, en enkele raamwerken aanhaken op herstel- en nazorgbehoeften binnen gemeenschappen na de ramp, zijn specifieke behoeften van en uitdagingen voor getroffenen in de raamwerken niet verder uitgewerkt. Deze zullen, net als de inhoud van de geïdentificeerde raamwerken, een centrale plek moeten krijgen in de richtlijn voor nazorg en herstel.