Literatuurstudie naar crisisleiderschap

Samenvatting

Tijdens een crisis staat er veel op het spel: de veiligheid en gezondheid van burgers en hulpverleners, de continuïteit van vitale diensten, openbare orde en veiligheid, natuur en
milieu. Er worden dan ook hoge eisen gesteld aan crisismanagement en -leiderschap.

Verkennende literatuurstudie

In deze verkennende literatuurstudie is onderzocht welke factoren het multidisciplinair crisisleiderschap beïnvloeden. Dat zijn er vier:

• Situationele factoren, zoals de mate van dreiging, omvang en soort crisis.
• Omgevingsfactoren, zoals het aantal betrokken crisisteams, bestuurlijke betrokkenheid en reacties van gedupeerden.
• Leiderschapsfactoren, zoals persoonlijkheid, vaardigheden en leiderschapsstijlen.
• Teamfactoren, zoals de teamsamenstelling en bereidheid en kunde van het team.

De studie dient als input voor verdiepend empirisch onderzoek naar multidisciplinair crisisleiderschap binnen veiligheidsregio’s.

Vijf leiderschapsdimensies

Op grond van dit onderzoek zijn vijf leiderschapsdimensies afgeleid. Voor deze dimensies geldt dat ze relevant zijn voor elke formele én informele leider binnen crisismanagement,
ongeacht rol, hiërarchische positie en ongeacht uit te voeren taken. Wel zullen het zwaartepunt en de exacte inhoudelijke invulling variëren, afhankelijk van de situatie, de persoon en de rol die de betreffende leider binnen de crisisbeheersing vervult.
Onderscheiden worden:

1. Taakgericht leiderschap (ofwel ‘de professional’): deze vorm van leiderschap is gericht op de uitoefening van concrete taken en processen.
2. Teamgericht leiderschap (ofwel ‘de primus inter pares’): deze vorm van leiderschap richt zich op de behoeften, verwachtingen en bereidheid van het team. Wat heeft het team nodig om zijn taken uit te kunnen oefenen en op welke wijze kan het leiderschap daarop
   inspelen?
3. Omgevingsgericht leiderschap (ofwel ‘de partner’): deze vorm van leiderschap richt zich op de interacties met het bredere crisisnetwerk en de afstemming en dialoog met gedupeerden en samenleving.
4. Persoonlijk leiderschap (ofwel ‘de mens’): deze vorm van leiderschap gaat over de leider zelf: wie is hij als mens? Welke valkuilen, vaardigheden en voorkeursstijlen heeft deze persoon? Hoe zet hij zichzelf als instrument in?
5. Integratief leiderschap (ofwel ‘de gids’): deze vorm van leiderschap heeft de verschillende dimensies van leiderschap volwaardig geïntegreerd in het handelingsrepertoire.

Crisisfunctionarissen kunnen deze dimensies gebruiken om te reflecteren op hun eigen functioneren: in hoeverre zijn deze dimensies onderdeel van je handelingsrepertoire als leider en hoe schakel je tussen de verschillende dimensies?