“We kunnen klimaatverandering niet stoppen, maar we kunnen wel zorgen dat we beter voorbereid zijn”
Nieuws van het programma Klimaatveiligheid, april 2026
Alfons Hofman is beleidsadviseur binnen Brandweerzorg bij Veiligheidsregio Groningen. Vanuit zijn rol werkt hij onder andere aan het inzichtelijk maken van risico’s en het versterken van de voorbereiding op crises. Waaronder de mogelijke gevolgen van klimaatverandering.
Klimaatveiligheid begint aan de voorkant
“Vanuit risicobeheersing kijken we juist naar de voorkant van risico’s. Je wilt goed voorbereid zijn als er daadwerkelijk iets gebeurt. En je wilt kijken waar je aan de voorkant invloed kunt uitoefenen. Klimaat is niet de oorzaak van alles, maar het zorgt er wel voor dat we opnieuw moeten kijken naar risico’s en hoe we daarmee omgaan.”
Binnen de Veiligheidsregio Groningen is klimaatveiligheid belegd over meerdere disciplines. “We hebben geen mensen die zich volledig met klimaat bezighouden. Ik pak een deel vanuit brandweerzorg op en collega’s vanuit crisisbeheersing doen dat ook. Klimaatveiligheid komt bijvoorbeeld terug in het regionaal risicoprofiel en in beleidsplannen voor de komende jaren. Daar geven we verder duiding aan door constant de vraag te stellen: wat betekent klimaatveiligheid precies voor onze regio en hoe gaan we de daaraan gerelateerde risico’s beïnvloeden?”
Water als tastbaar risico
Voor Groningen is water traditioneel een belangrijk thema. “Water speelt hier een grote rol. Een deel van Groningen ligt onder zeeniveau en we hebben te maken met kust (primaire keringen) en boezem (regionale keringen) waterkeringen. We hebben in het verleden meerdere keren te maken gehad met hoogwater. In 1998 dreigde de stad Groningen te overstromen door extreme regenval, wat werd voorkomen door gecontroleerd polders onder water te zetten. En in 2012 moesten honderden bewoners worden geëvacueerd omdat de kade langs het Eemskanaal op doorbreken stond door een kritiek hoog waterpeil. En ik vaar zelf ook met een bootje, het water heeft op mij en velen andere ook een aantrekkingskracht. Dat maakt het onderwerp tastbaar.” Volgens Hofman is dat niet voor alle klimaatrisico’s vanzelfsprekend. “Water is concreet en zichtbaar. Voor onderwerpen zoals droogte of hitte is het soms lastiger om dezelfde urgentie te voelen. Daar moet nog een ontwikkeling plaatsvinden. Je ziet dat partners vaak beginnen vanuit water, terwijl klimaatveiligheid natuurlijk breder is.”
Omdat niet elke regio met dezelfde risico’s te maken heeft, is samenwerking essentieel. “In Groningen hebben we minder te maken met natuurbrandrisico’s dan bijvoorbeeld Drenthe of de Veluwe. Dan leunen we op de expertise van andere regio’s. Andersom houden wij ons weer meer bezig met water en energie. Het is belangrijk dat we daarin samenwerken en gebruikmaken van elkaars kennis, want we hebben niet de capaciteit om alles zelf uit te zoeken.”
Complexe risico’s en cascade-effecten
Klimaatverandering zorgt volgens Hofman niet alleen voor andere risico’s, maar ook voor grotere gevolgen. “Alles is afhankelijk van elektriciteit en infrastructuur. Daardoor kunnen de gevolgen van een incident veel groter zijn dan vroeger. Stel dat tijdens een zware storm langdurig de stroom uitvalt in een laaggelegen gebied: gemalen functioneren niet meer, communicatie valt weg en kwetsbare bewoners zijn moeilijk bereikbaar. Dan zie je hoe een waterincident kan doorslaan naar een probleem met zorg, energie en openbare orde. Dat soort cascade-effecten maken duidelijk waarom voorbereiding zo belangrijk is. Niet omdat we elk risico kunnen voorkomen, maar omdat de gevolgen anders snel groter worden dan nodig.”
Volgens Hofman is het daarom belangrijk om niet alleen te kijken naar het voorkomen van incidenten, maar ook naar het beperken van impact. “Ik kan klimaatverandering niet stoppen. Waar ik wel aan kan bijdragen is zorgen dat we goed voorbereid zijn en de impact zo klein mogelijk houden. Bijvoorbeeld door slimmer na te denken over de inrichting van onze leefomgeving en klimaatadaptief te bouwen. Je kunt dijken hoger maken, maar het kan nog steeds een keer misgaan. Dus je moet ook nadenken over wat er gebeurt als het wél misgaat.”
Samenwerken aan oplossingen
Een belangrijke uitdaging is volgens Hofman het verbinden van verschillende opgaven. “We hebben te maken met veel ontwikkelingen tegelijk: de woningbouwopgave, de energietransitie, leefbaarheid en in Groningen ook de aardbevingsproblematiek. Dat komt allemaal samen. De uitdaging is om met de beschikbare capaciteit die we hebben die opgaven met elkaar te verbinden.” Volgens Hofman is het belangrijk om als veiligheidsregio vroegtijdig betrokken te zijn. “Via netwerken zoals de DPRA-werkregio werken we samen met gemeenten, waterschappen en andere partners. Dat helpt om op tijd aan tafel te zitten, bijvoorbeeld bij omgevingsvisies. Dan kun je aan de voorkant meedenken en invloed uitoefenen.”
Focus houden en samen stappen zetten
Tot slot benadrukt Hofman dat focus essentieel is in een complex speelveld. “Er gebeurt ontzettend veel op het gebied van klimaatveiligheid. Je kunt elke dag wel naar bijeenkomsten of netwerken. Maar het is belangrijk om focus te houden en kleine stappen te zetten die ook echt iets opleveren. We willen niet alleen aangeven wat niet kan, maar juist meedenken over wat wél kan. Door samen te werken en kennis te delen kunnen we beter omgaan met de gevolgen van klimaatverandering en zorgen dat we als samenleving beter voorbereid zijn.”