Ongeveer 750 natuurbranden afgelopen ‘natuurbrandseizoen’

15 november 2022

Tijdens afgelopen voorjaar en zomer waren er in Nederland ongeveer 750 natuurbranden. Dit aantal zal de komende decennia waarschijnlijk alleen maar toenemen. Anton Slofstra van Brandweer Nederland en onderzoeker Hans Hazebroek van NIPV blikken terug op het afgelopen ‘natuurbrandseizoen’. Maar ze kijken vooral ook naar de toekomst.

Tijdens afgelopen voorjaar en zomer kregen we in Nederland te maken met ongeveer 750 natuurbranden. “En dit zal de komende decennia waarschijnlijk alleen maar meer worden. Door de klimaatverandering en droogte zijn natuurbranden steeds moeilijker te beheersen. Daarom moeten we juist nu al aan de slag om ons voor te bereiden. Ik pleit voor een structureel deltaplan voor natuurbranden”, zegt Anton Slofstra van Brandweer Nederland. “Want natuurbrandbeheersing is eigenlijk allang geen seizoenswerk meer.”

Impactvolle branden afgelopen ‘seizoen’

Afgelopen maanden zagen we een aantal impactvolle branden, zoals de grote duinbrand bij Ouddorp waar een vakantiepark werd ontruimd en een museum door de brand werd bedreigd. In de Mariapeel brandde op 31 augustus een groot stuk natuur af. En hoewel brand niet altijd slecht is voor de natuur, laat een brand als deze wel zien hoe moeilijk het is om in slecht begaanbare gebieden en onder lastige omstandigheden een brand onder controle te krijgen en te houden. Bij deze laatste brand hebben bewoners van enkele tientallen woningen een evacuatieadvies gekregen. “Dit laat ook de kern van de problematiek rond natuurbranden in Nederland zien: door de dichtheid in Nederland kan een beperkte natuurbrand al veel impact hebben op functies die in of aan natuurgebieden liggen, zoals woningen maar ook campings, zorginstellingen en vitale functies zoals hoogspanningsleidingen. Diverse natuurbranden langs de A28 noodzaakten het afsluiten van deze belangrijke snelweg, met veel overlast tot gevolg in de wijde omgeving”, vertelt Slofstra.

Natuurbrandbeheersing geen seizoenswerk meer

“Dat branden moeilijk te beheersen zijn en over een langere periode in het jaar plaatsvinden, komt doordat ons klimaat verandert”, voegt Hans Hazebroek, onderzoeker bij NIPV, toe. “In 2050 heeft Nederland naar verwachting het klimaat van Zuid-Europa nu. We komen uit een periode waarin natuurbranden net als aardbeien plukken erg veel weg hadden van seizoensarbeid: als we rond maart beginnen, kunnen we er zo half augustus ook wel weer mee ophouden en kan iedereen weer aan het normale werk. Dat matcht niet meer met de realiteit: waar we vanaf februari tot en met november natuurbranden zien en waar we het hele jaar door met risicobeheersing en kennisontwikkeling bezig zouden moeten zijn.”

Natuurbranden steeds moeilijker beheersbaar

“Waar we nu op afstevenen zijn onbeheersbare natuurbranden. Dat klinkt bedreigend, en dat is het ook”, vertelt Slofstra. “Daarom moeten we nu met elkaar aan de bak. Als brandweer, maar ook als andere partners in de natuur. Hazebroek voegt hieraan toe: ‘”Je merkt dat natuurbrand nog niet tot het standaard incidenttype of normale werk behoort. Het volledige systeem van de brandweerzorg is ingericht op het beheersen van het risico op branden in gebouwen. Die gedachtegang willen we veranderen, in de wetenschap dat we méér en meer impactvolle natuurbranden zullen krijgen. We moeten kennis ontwikkelen én overbrengen over de natuurbranden van de toekomst.”

Volgens Brandweer Nederland betekent dit dat natuurbranden niet incidenteel maar structureel op de agenda moeten staan van de ministeries van Justitie en Veiligheid en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, de natuurbeheerders én de brandweer. Ook gemeenten, provincies en waterschappen hebben een belangrijke rol, zegt Slofstra: “Je wilt bij dit thema niet alleen afhankelijk zijn van de bluskracht van de brandweer. De meeste winst zit juist aan de voorkant, de preventiekant. Daarom moet er een plan komen waarbij een ministerie de leiding pakt en ons helpt om de komende tientallen jaren in te zetten op onderzoek, onderwijs en preventieve inrichting van onze natuur. We moeten nu aan de slag om straks steviger in onze schoenen te staan.”

Meerdere natuurbranden tegelijkertijd

Slofstra: “Door de veranderingen in het klimaat is er steeds meer kans op meerdere natuurbranden tegelijkertijd. Dan moet je op verschillende plekken veel mensen en materieel inzetten. En ieder brandweermens of -voertuig kun je maar één keer inzetten, wat direct maakt dat een grote natuurbrand enorm inhakt op je verdere capaciteit. Dat betekent minder mensen en materieel voor andere incidenten, die ook gewoon plaatsvinden.” Hazebroek voegt toe: “Deze zomer vonden er op een extreem droge en warme dag in het Verenigd Koninkrijk veel natuurbranden tegelijk plaats die zich uiteindelijk ook tot in woonwijken hebben uitgebreid waardoor onder andere 60 woningen verloren zijn gegaan. Gedurende enkele uren was letterlijk ál het brandweermateriaal ingezet; als er een verkeersongeval plaatsvond was er simpelweg niemand meer beschikbaar om te helpen. Wat deze zomer in Engeland is gebeurd, kan morgen bij ons gebeuren.”