Meer aandacht nodig voor kwetsbare groepen in weerbaarheidsbeleid
23 april 2026
In hoeverre wordt rekening gehouden met mensen die zich niet zelfstandig kunnen redden? De groeiende aandacht voor maatschappelijke weerbaarheid en de oproep aan burgers om zich voor te bereiden op crises vormden de aanleiding voor nieuw onderzoek naar deze onderbelichte vraag.
De conclusie is duidelijk: de aandacht voor mensen in een kwetsbare positie blijft achter. De onderzoekers van het NIPV roepen overheden en partners op deze groep structureel mee te nemen in beleid, communicatie en maatregelen en nauwer samen te werken met maatschappelijke organisaties.
Niet iedereen is zelfredzaam
Nederland staat voor een toenemend aantal dreigingen, van langdurige stroomuitval tot cyberaanvallen en geopolitieke spanningen. Tegelijkertijd kan de overheid deze uitdagingen niet alleen het hoofd bieden. Een weerbare samenleving vraagt om inzet van iedereen.
In beleid en communicatie ligt de nadruk daarom sterk op zelfredzaamheid en samenredzaamheid, bijvoorbeeld via publiekscampagnes en de ontwikkeling van noodsteunpunten. Burgers wordt geadviseerd om zich zo voor te bereiden dat zij zich minimaal 72 uur zelfstandig kunnen redden.
Uit het onderzoek blijkt echter dat niet iedereen daartoe in staat is. Deze groep wordt aangeduid als mensen in een kwetsbare positie. De term vervangt het eerder gebruikte ‘verminderd zelfredzamen’, omdat die als stigmatiserend wordt ervaren en onvoldoende recht doet aan de mogelijkheden en veerkracht van mensen.
Geen vaste doelgroep, maar contextafhankelijk
Een belangrijke conclusie is dat er geen eenduidige groep ‘kwetsbaren’ bestaat. Of iemand kwetsbaar is, hangt af van de situatie en het type crisis. Factoren zoals gezondheid, sociale netwerken, digitale vaardigheden en sociaaleconomische omstandigheden spelen hierbij een rol.
Vanuit het onderzoek wordt geadviseerd om daarom te werken met zogenoemde profielen, waarin persoonlijke kenmerken en context samen bepalen in hoeverre iemand zichzelf kan redden in een specifieke crisissituatie. Dit helpt om gerichter beleid en ondersteuning te ontwikkelen.
Rol van overheid en maatschappelijke organisaties
Hoewel gemeenten een algemene zorgplicht hebben, zijn specifieke verplichtingen voor mensen in een kwetsbare positie tijdens crises beperkt uitgewerkt. Gemeenten en veiligheidsregio’s erkennen wel dat deze groep extra aandacht vraagt, maar concrete invulling blijft vaak nog achter.
Maatschappelijke organisaties spelen hierin een belangrijke rol. Zij ondersteunen mensen in een kwetsbare positie, delen kennis en proberen hun belangen onder de aandacht te brengen. Tegelijkertijd geven zij aan beter betrokken te willen worden bij beleidsvorming en uitvoering, bijvoorbeeld bij de ontwikkeling van noodsteunpunten.
Voorzichtige eerste stappen
Ondanks het groeiende bewustzijn zijn, heeft slechts een enkele veiligheidsregio en gemeente al concrete stappen gezet door bijvoorbeeld het samenstellen van werkgroepen die zich specifiek richten op mensen in een kwetsbare positie. Andere overheden hebben vaak nog onvoldoende zicht op wie precies hulp nodig heeft, welke ondersteuning vereist is en hoe die georganiseerd kan worden.
Wat wordt de volgende stap?
Veel betrokken partijen hebben inmiddels plannen en intenties om mensen in een kwetsbare positie beter te betrekken bij de weerbaarheidsopgave. De volgende stap is om deze voornemens om te zetten in concrete acties.
Dat vraagt om gerichte keuzes, betere samenwerking tussen overheden en maatschappelijke organisaties en meer aandacht voor inclusieve communicatie. Alleen zo kan worden gewerkt aan een weerbare samenleving waarin iedereen, ook mensen in een kwetsbare positie, kan meedoen en zo goed mogelijk voorbereid is op crises.
Lees het rapport
Het rapport ‘Werken aan een weerbare samenleving: aandacht voor mensen in een kwetsbare positie’ lees je hieronder.