#inthespotlight: Een extreemweerscenario levert andere inzichten op dan een klassieke systeemtest
Nieuws van het programma Klimaatveiligheid, juni 2026
Een systeemtest met een extreemweerscenario levert andere inzichten op dan een traditionele flitsramp. Ruby Hillegers pleit ervoor om juist deze scenario’s te oefenen, omdat ze beter aansluiten bij de klimaatgerelateerde risico’s van de toekomst.
Ruby Hillegers, adviseur Crisisbeheersing bij Veiligheidsregio Hollands Midden, organiseerde dit jaar een systeemtest rond een extreemweerscenario. Door niet te kiezen voor een traditionele ‘flitsramp’, maar voor een weersituatie die zich over meerdere dagen opbouwt, ontstonden nieuwe inzichten over voorbereiding, samenwerking en de rol van risicomonitoring.
Een systeemtest met een andere dynamiek
“Binnen mijn functie houd ik mij bezig met opleiden, trainen en oefenen van onze crisisfunctionarissen. Daarnaast coördineer ik de multi-evaluaties na inzetten. Vorig jaar kreeg ik de opdracht om de systeemtest te organiseren. We proberen daarbij altijd een verrassend scenario te kiezen en dit jaar wilden we iets anders doen dan we gewend zijn.”
De keuze viel op een extreemweerscenario met zware regenval en wateroverlast. “Normaal gesproken zijn systeemtesten vaak gebaseerd op een flitsramp. Er gebeurt iets en de crisisstructuur moet direct opschalen. Bij extreem weer werkt dat anders. Dat zie je aankomen. Je krijgt weerswaarschuwingen, je hebt tijd om informatie te verzamelen en maatregelen voor te bereiden. Juist die fase wilden we meenemen.”
Eerder starten met de oefening
Om dat realistisch te maken, begon de oefening niet op de dag van de opschaling zelf, maar al enkele dagen eerder. Via gesimuleerde KNMI-waarschuwingen en nieuwsberichten werd stap voor stap een dreigende weersituatie opgebouwd. “Het idee was om te kijken wat mensen met die informatie doen. Welke acties zet je in gang? Wie informeer je? Welke voorbereidingen tref je? Dat zijn vragen die je bij een extreemweerscenario veel eerder krijgt dan bij een flitsramp.”
De rol van het Veiligheidsinformatie Knooppunt
Een belangrijk onderdeel van de test was de betrokkenheid van het Veiligheidsinformatie Knooppunt (VIK). Dat gebeurde voor het eerst.“Het VIK houdt zich bezig met risicomonitoring aan de voorkant. Elke veiligheidsregio heeft inmiddels zo’n functie. Omdat extreem weer zich vaak al dagen van tevoren aankondigt, vonden we het logisch om juist dat proces onderdeel te maken van de systeemtest.”
Nieuwe inzichten
Volgens Hillegers leverde dat direct nieuwe inzichten op. “Normaal gesproken oefenen we vooral vanaf het moment dat de pieper gaat. Maar bij dit scenario zagen we dat er al veel gebeurt voordat er formeel wordt opgeschaald. Mensen gaan informatie verzamelen, leggen contact met elkaar en beginnen alvast na te denken over mogelijke maatregelen. Dat is eigenlijk een fase die steeds belangrijker wordt.”
Een ander soort crisis
Wat Hillegers vooral opviel, was dat een extreemweerscenario fundamenteel andere vragen oproept dan een traditioneel incident.“Bij een klassiek incident heb je vaak één duidelijk brongebied. Het is vrij helder waar het probleem zit. Bij extreem weer heb je een veel groter bron- én effectgebied. Er gebeuren op verschillende plekken tegelijkertijd allerlei dingen. Daardoor wordt het ook minder duidelijk welk team waarvoor verantwoordelijk is.”
Juist dat leverde waardevolle inzichten op
“Je merkt dat de grenzen tussen teams vervagen. Het ene team verwacht dat het andere team iets oppakt, terwijl dat andersom ook gebeurt. Daardoor ontstaat veel meer discussie over rollen, verantwoordelijkheden en afstemming. Dat zijn gesprekken die je moet voeren, want dit soort situaties gaan we waarschijnlijk vaker zien.”
Oefenen met wat eraan komt
Volgens Hillegers sluit een extreemweerscenario beter aan bij de ontwikkelingen waar veiligheidsregio’s mee te maken krijgen.“De risico’s die we steeds vaker zien, hebben vaak een langere aanlooptijd. Daardoor verandert ook de rol van crisisfunctionarissen. Als informatiemanager of operationeel leider moet je misschien al veel eerder betrokken zijn. Niet pas wanneer er wordt opgeschaald, maar al in de periode daarvoor.”
Dat vraagt volgens haar om een andere manier van denken. “Vroeger betekende een pieper: nu ga ik aan de slag. Maar bij dit soort risico’s begint het werk eigenlijk al eerder. Dat vraagt iets van de crisisorganisatie, maar ook van de mensen die daarin werken.”
Tips voor andere veiligheidsregio’s
Voor veiligheidsregio’s die overwegen om een systeemtest rond extreem weer te organiseren, heeft Hillegers een aantal duidelijke aanbevelingen.“Maak de aanloop realistisch en laat die meerdere dagen duren. Dat is hoe extreem weer zich in werkelijkheid ontwikkelt. Gebruik echte of realistisch nagebootste waarschuwingen en kijk hoe die informatie door de organisatie beweegt. Wie doet er iets mee? Wie niet?”
Ook adviseert zij om partners vroegtijdig te betrekken. “Wij hebben bijvoorbeeld het waterschap meegenomen in de voorbereiding. Achteraf denk ik dat het ook interessant was geweest om partijen zoals het KNMI nog nadrukkelijker te betrekken, bijvoorbeeld in het tegenspel. Dat maakt het scenario nog realistischer.”
Tegelijkertijd waarschuwt ze ervoor om niet te veel veranderingen tegelijk door te voeren. “We hebben dit jaar best veel dingen aangepast ten opzichte van eerdere systeemtesten. Een langere aankondigingsperiode, een avondscenario, een uitgebreide aanloop en de betrokkenheid van het VIK. Achteraf denk ik dat je sommige veranderingen misschien beter stapsgewijs kunt invoeren. Anders voelt het voor deelnemers bijna alsof ze een compleet andere oefenvorm krijgen.”
Ogen geopend
Hoewel de definitieve evaluatie nog niet is vastgesteld, is één conclusie voor Hillegers al duidelijk.“Het scenario heeft ons op een andere manier naar onze crisisorganisatie laten kijken. We hebben inzichten opgedaan die we met een traditioneel scenario waarschijnlijk niet hadden gekregen. Het heeft op verschillende manieren de ogen geopend.”
Juist daarom ziet zij veel waarde in het oefenen met klimaat- en extreemweerscenario’s. “Als veiligheidsregio’s zich willen voorbereiden op de risico’s van de toekomst, dan moet je die risico’s ook oefenen. Extreem weer vraagt om een andere manier van denken, voorbereiden en samenwerken. En precies daarom levert zo’n systeemtest zoveel op.”