“Het is een indicatie, geen waarheid, maar wel een noodzakelijke stap”
Nieuws van het programma Klimaatveiligheid, februari 2026
Lessen uit de bovenregionale stresstest wateroverlast bij Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland en Veiligheidsregio Utrecht
Wat gebeurt er als een extreme regenbui zoals die in Limburg in 2021 niet daar, maar elders in Nederland valt? Die vraag ligt aan de basis van de bovenregionale stresstest wateroverlast. Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland en Veiligheidsregio Utrecht zitten er middenin. Adviseurs crisisbeheersing Anne van Diepen en Elsbeth van der Graaf vertellen waarom deze stresstest waardevol is, waar ze tegenaan lopen en waarom het ondanks alles belangrijk is om ermee door te gaan.
Een gezamenlijke exercitie na Limburg 2021
De bovenregionale stresstest is een landelijke exercitie die voortkomt uit de overstromingen in Limburg. “De minister wilde weten: wat gebeurt er in Nederland als zo’n bui ergens anders valt?” vertelt van Diepen. “Dat is de kern van deze stresstest.”
In tegenstelling tot de regionale stresstesten van gemeenten en waterschappen, richt deze test zich op een langdurige, extreme neerslagsituatie: 200 millimeters regen in twee dagen, verspreid over een groot gebied. Nederland is hiervoor opgedeeld in zeven stroomgebieden, die elk tegelijk zijn doorgerekend.
Drie fasen: van waterbeeld naar risicodialoog
De bovenregionale stresstest bestaat uit drie opeenvolgende fasen. Van Diepen legt het proces uit: “De eerste fase zijn de waterbeelden. Die zijn opgesteld door de waterschappen. Zij hebben in kaart gebracht wat er gebeurt als zo’n ‘Limburg bui’ in hun stroomgebied valt.”
Deze waterbeelden laten zien waar water blijft staan en hoe het zich verspreidt. Daarna volgt de tweede fase: het gevolgenbeeld. “In het gevolgenbeeld kijk je: wat staat er in dat water? Welke vitale en kwetsbare objecten, infrastructuur of processen worden geraakt? En wat betekent dat voor de continuïteit van functies?”
In die fase wordt naar veel verschillende objecten gekeken, van ziekenhuizen en energiebedrijven tot zendmasten en kazernes. Van der Graaf benadrukt dat dit zorgvuldig is georganiseerd: “We hebben heel bewust gekeken wie welke partijen bevraagt, zodat organisaties niet door vijf regio’s dezelfde vragen krijgen. Dat heeft het ministerie van I&W samen met ons uitgewerkt in een handreiking en een gezamenlijke uitvraag.”
De derde fase bestaat uit risicodialogen. En die zijn volgens van Diepen cruciaal. “Zonder risicodialoog mis je de duiding. Een kaart laat misschien zien dat er water tegen de gevel van een ziekenhuis staat, maar pas in gesprek met de beheerder ontdek je of dat echt een probleem is. Staat de noodstroom in de kelder? Zijn er maatregelen getroffen om het water buiten te houden? Dat soort informatie haal je alleen op in de dialoog.”
Waardevol, maar niet zonder haken en ogen
Hoewel van Diepen en van der Graaf het belang van de stresstest onderschrijven, zijn ze ook realistisch. Een belangrijke uitdaging zit in de modellen die gebruikt zijn. “Het is echt een indicatie, geen waarheid,” zegt van der Graaf. “In ons gebied zien we dat het ene deel volgens het model heel nat is en het andere juist bijna droog. Dat kan niet allebei tegelijk kloppen. Het heeft te maken met verschillende rekenmethodes die door de verschillende waterschappen worden gebruikt.”
Ook binnenstedelijke effecten zijn beperkt meegenomen. Riolering is bijvoorbeeld niet in de modellen verwerkt. “Daardoor laten de kaarten soms zien dat er ‘niets gebeurt’ in steden als Amsterdam of Utrecht,” zegt van Diepen. “Terwijl we uit andere berekeningen weten dat wateroverlast daar wel degelijk een probleem is.”
Dat vraagt om zorgvuldige communicatie, benadrukken beiden. “Je moet steeds blijven uitleggen: dit is de uitkomst van een model, niet de werkelijkheid,” zegt van der Graaf. “Maar beelden zijn krachtig. Een kaart blijft hangen, een nuance in tekst veel minder.”
Capaciteit en samenhang als terugkerende uitdaging
Een andere grote uitdaging is capaciteit. Niet elke veiligheidsregio of partner heeft evenveel mensen of tijd beschikbaar. “Deadlines zijn er wel, maar die worden niet altijd gehaald,” zegt van Diepen. “Dat komt doordat er niet altijd genoeg uitwerkingskracht bij de regio’s is. Daar komt bij dat organisaties ook vanuit andere trajecten worden bevraagd, zoals regionale stresstesten of andere risicodialogen.”
“De kunst is om te voorkomen dat instellingen, zoals ziekenhuizen, vier keer hetzelfde gesprek moeten voeren,” zegt van der Graaf. “Je wilt elkaar versterken, niet overvragen.” Daarom zetten beiden sterk in op samenwerking en kennisdeling tussen veiligheidsregio’s, onder andere via de themagroep Waterveiligheid. “We proberen veel meer van elkaar te leren: wie loopt waar tegenaan, welke oplossingen werken?” zegt van Diepen. “Want we hebben simpelweg niet genoeg capaciteit om alles alleen te doen.”
Meer dan water alleen
Hoewel deze stresstest specifiek is ingegeven door extreme neerslag, zien beiden bredere waarde. “Dit kan ook een blauwdruk zijn,” zegt Anne. “Hitte en droogte houden zich net zo min aan regiogrenzen. De lessen die we hier leren, kun je breder toepassen.”
Uiteindelijk bieden de stresstesten kansen om klimaat- en waterveiligheid onder de aandacht te brengen bij een grote verscheidenheid aan organisaties. Organisaties die als ze niet voorbereidt zijn op zo’n extreme regenbui mogelijk problemen ondervinden die ze vooraf niet hadden verwacht en intern niet kunnen oplossen. In dat geval zullen ze de brandweer bellen voor assistentie. Helaas zijn de capaciteiten van de hulpdiensten niet groot genoeg om al die organisaties tegelijk te ondersteunen. “Veel organisaties nemen water nog niet standaard mee in hun crisisplannen,” zegt van Diepen. “Deze exercitie is voor hen echt een wake-up call.”
Een noodzakelijke eerste stap
Ondanks alle beperkingen overheerst bij beiden een positieve houding. “Het klinkt soms kritisch, maar we zijn blij dat we hier onderdeel van zijn,” benadrukt van Diepen. “Het is een belangrijke eerste stap.” Van der Graaf vult aan: “Dit is misschien niet perfect, maar het is beter dan niets. En het belangrijkste is: we hopen dat het hier niet stopt, maar dat er vervolgstappen komen.”
Voor andere veiligheidsregio’s die aan hun eigen stresstest werken, is dat misschien wel de belangrijkste boodschap: het is complex, soms rommelig en zeker niet af, maar juist daarom waardevol.