Een jaar van uitersten: terugblik op 2026 – it’s (almost) a wrap

Van sneeuw en ijzel naar droogte en natuurbranden

Het jaar begon winters. Januari was de koudste sinds 2017 en op sommige plaatsen lag er meer dan 20 centimeter sneeuw. Storm Goretti bracht begin januari sneeuw en gladheid, en begin februari volgde code rood voor ijzel in het noorden. Grote uitdagingen voor de veiligheidsregio’s. Toch was het gemiddeld een droge winter.

Die droogte zette door. Eind april zat het neerslagtekort al op de lijn van de 5% droogste jaren. In zeker 20 van de 25 veiligheidsregio’s gold het hoogste waarschuwingsniveau voor natuurbrandgevaar, en het Landelijk Actiecentrum Natuurbranden werd preventief ingericht. Het risico manifesteerde zich in het voorjaar en de zomer op meerdere plekken in het land, vaak tegelijkertijd. Daarmee werd de capaciteit van de hulpdiensten flink op de proef gesteld.

Hitte: een zomer die records brak

De hitte wilde er nog een schepje bovenop doen. Op 26 juni mat De Bilt 36,8 graden, de warmste junidag ooit, en in het Limburgse Ell liep het kwik op tot 39,4 graden, de hoogste junitemperatuur ooit in Nederland. De zomer als geheel was de warmste sinds het begin van de metingen in 1901, en het KNMI gaf voor het eerst ooit code rood af voor extreme hitte. Het hele land stond voor de vraag hoe je veilig en gezond kunt wonen, werken, verblijven en feesten wanneer het kwik zo hoog oploopt.

Onweer en wateroverlast: lokaal, maar ontwrichtend

De hitte ging gepaard met stevige buien. Bij de onweersbuien van 19 en 20 juni ontstond schade door omvallende bomen en blikseminslagen, en in Hoogeveen kwam de drinkwatervoorziening in de problemen door schade aan een transportleiding. In de nacht van 27 op 28 juni telde het KNMI maar liefst 413.660 bliksemontladingen. Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland kreeg veel meldingen van wateroverlast. Een grootschalige overstroming bleef Nederland dit jaar gelukkig bespaard.

Droogte: de stille crisis

Terwijl het in juni hard onweerde, liep de droogte op. Het Managementteam Watertekorten (RWS) besloot op te schalen, omdat de droogte steeds meer op die van 1976 ging lijken. Half augustus piekte het landelijk neerslagtekort op 309 millimeter. Het record uit 1976 staat op 361 millimeter. Eind september bereikte de Rijn bij Lobith het laagste peil ooit gemeten. De droogte had vooral gevolgen voor scheepvaart, land- en tuinbouw, watergebonden ondernemers en natuur. De veiligheidsregio’s volgden de ontwikkelingen. Dankzij de regen van de afgelopen weken werd er weer terug geschaald. Daarmee is de droogte nog niet voorbij: de grondwaterstanden zijn op veel plaatsen nog laag tot zeer laag, en voor herstel is een natte herfst én winter nodig.

Beleid: van waarschuwing naar aanpak

Ook op beleids- en onderzoeksgebied was het een jaar met veel beweging. Aan veel van deze trajecten hebben jullie als klimaatveiligheidsprofessionals meegewerkt:

• Extreem rapport en Staat van ons Klimaat. Het KNMI beschreef eind 2025 in het Extreem rapport met welk extreem weer we in het huidige klimaat al rekening moeten houden. De Staat van ons Klimaat 2025 volgde in januari.
• OVV-rapport over extreme regen. Op 22 januari publiceerde de Onderzoeksraad voor Veiligheid het rapport Onveiligheid door extreme regen. De OVV stelt dat Nederland onvoldoende is voorbereid.
• Nationale Aanpak Wateroverlast en NAS’26. De nieuwe Nationale klimaatadaptatiestrategie wordt naar verwachting eind 2026 gepresenteerd. Hetzelfde geldt voor de Nationale Aanpak Wateroverlast. Bij beide zijn wij op verschillende niveaus nauw betrokken.
• Rijksbrede risicoanalyse. Deze is gepubliceerd en bevestigt vooral het belang van ons werk op het gebied van klimaatveiligheid.
• En nog veel meer…

Terugblik op de producten uit het programma

Jullie werkten niet alleen mee aan kennis- en beleidsontwikkeling bij partnerorganisaties. Ook de producten uit het programma kwamen dit jaar weer tot stand dankzij jullie inbreng:

• Weerkamer-meldkamer sessies op 3 juni en een vervolg op 4 november
• Bovenregionale, klimaat en water gerelateerde scenario’s en uitgangspunten
• Campagne klimaatveiligheid
• Water-crisistraining is in de afrondende fase, na een test wordt deze afgerond
• Landelijke uitgangspunten crisisbeheersing, volgen begin 2027
• Projectwerkplaatsen: handreiking nafase wateroverlast, serious game, praatplaten overstroming en wateroverlast, bestuurlijke kernboodschappen en effecten kou/AMOC

Allemaal gemaakt door het netwerk, voor het netwerk. Mega goed!

Drie bijeenkomsten, en de laatste was weer een kennishub

We kwamen dit jaar drie keer bij elkaar. In de nieuwsbrief blikken we altijd terug op de bijeenkomsten. De laatste bijeenkomst, een paar weken geleden was in Utrecht was weer een kennishub. En het barstte van de energie. Wij waren vertegenwoordigd met 45 mensen, samen met de veiligheidsregio’s en partners, waaronder het KNMI, J&V, IenW en KCR2. Het programma:

• AMOC. Prof. Caroline Katsman (KNMI en TU Delft) legde uit wat het nieuws over de Atlantische kantelcirculatie betekent voor de klimaatscenario’s.
• Hittepanel. Vertegenwoordigers van RCDV, RIVM, Klimaatverbond en VU blikten onder leiding van Edith Leentvaar (NIPV) terug op de hitte van afgelopen zomer. De conclusie: hitte vraagt aandacht, en de rollen van zorg, veiligheid en communicatie moeten scherper.
• Klimaateffectatlas. Lisette Klok (Climate Adaptation Services) liet zien hoe de nieuwe instrumenten en kaartverhalen helpen bij veiligheidsvraagstukken.
• Bovenregionale scenario’s. Jullie input voor de landelijke uitgangspunten is volgens projectleider Maartje Schuurmans zeer waardevol voor het project.
• Droogte en bestuur. Lars Wiersma (UvA) liet ons nadenken over vragen als: gaat het bij watertekort om het verdelen van water of van risico’s. En wanneer wordt een watertekort een veiligheidsvraagstuk? Vragen die na deze zomer niet actueler hadden kunnen zijn.

Willen jullie meer weten over de inhoudelijke punten? Mail ons gerust.

Belangrijk: Dank!

Dit alles was niet gelukt zonder jullie. Het netwerk is zo sterk als de mensen die eraan bijdragen: jullie delen kennis, denken mee, testen producten in de praktijk en nemen elke keer weer de moeite om erbij te zijn. Zonder jullie zou het netwerk geen netwerk zijn.

Alle producten die door het netwerk voor het netwerk worden gemaakt, van dashboards en scenario’s tot praatplaten, hebben er de afgelopen jaren aan bijgedragen dat klimaatveiligheid in Nederland een relevant thema is geworden. Daar mogen we samen trots op zijn.

Hartelijk dank voor een bijzonder jaar. We wensen jullie een fijne najaarstijd en (heel vroeg, maar toch alvast) fijne feestdagen en een goede jaarwisseling. We zien jullie graag weer bij de bijeenkomsten van volgend jaar.

Mede namens de kerngroep Klimaatveiligheid en de Themagroep Water,

Charlotte, Nanette, Anne, Cheyenne en Lana