Buitenlandse voorbeelden bieden inspiratie voor Nederlandse noodsteunpunten
13 mei 2026
Het NIPV heeft een snelle kennismobilisatie uitgevoerd naar buitenlandse voorbeelden van noodsteunpunten*. Daarbij is gekeken naar initiatieven in onder meer Oekraïne, Duitsland en Nieuw-Zeeland en de humanitaire servicepunten van het Rode Kruis. De snelle kennismobilisatie biedt inzichten die bruikbaar zijn voor de landelijke pilots noodsteunpunten die in 2026 in alle 25 veiligheidsregio’s van start gaan.
Inzichten uit binnen- en buitenland
In de kennismobilisatie is onderzocht hoe noodsteunpunten in andere landen zijn georganiseerd, welke functies zij vervullen en hoe zij worden ingezet tijdens crises en rampen. Ook is gekeken naar locaties, middelen en samenwerkingsvormen.
Uit de vergelijking met de Nederlandse aanpak komt een aantal belangrijke inzichten naar voren:
- Nederland blijkt zich, net als landen als Estland, Zweden en Duitsland, nog grotendeels in een voorbereidende en experimentele fase te bevinden. In Duitsland bestaan de zogenoemde noodvuurtorens al sinds 2015, maar deze zijn nog beperkt in de praktijk ingezet. Oekraïne vormt daarop een uitzondering: daar zijn noodsteunpunten door de oorlogsomstandigheden vrijwel continu operationeel.
- Daarnaast valt op dat Nederland op grote schaal experimenteert met noodsteunpunten. In alle veiligheidsregio’s worden minimaal twee pilots uitgevoerd. Dat biedt kansen om veel praktijkervaring op te doen en werkwijzen te ontwikkelen. Tegelijkertijd laat de studie zien dat een nieuwe organisatiestructuur ook kan leiden tot extra complexiteit en meer coördinatiebehoefte.
- Een ander inzicht is dat in andere landen minder strikt onderscheid wordt gemaakt tussen coördinatiepunten en noodsteunpunten. De nadruk ligt daar vooral op lokale ondersteuning van inwoners. In alle onderzochte voorbeelden wordt het verbinden van steunpunten met hulpdiensten en overheden wel als essentieel beschouwd.
Meer dan alleen informatievoorziening
De kennismobilisatie laat ook zien dat steunpunten in de praktijk vaak meer functies krijgen dan vooraf bedacht. Informatievoorziening is overal belangrijk, maar inwoners hebben tijdens crises vaak ook behoefte aan praktische hulp, medische ondersteuning en contact met verwanten. Volgens de onderzoekers vraagt dit om flexibiliteit en aanpassingsvermogen in de organisatie van noodsteunpunten.
Verder benadrukt de kennismobilisatie het belang van aansluiting bij bestaande sociale infrastructuren, zoals scholen, bibliotheken en religieuze gebouwen. Zulke plekken kunnen bijdragen aan ontmoeting, onderlinge hulp en het versterken van de veerkracht van gemeenschappen.
Praktische lessen voor de toekomst
Landelijk projectleider Charlotte van Ruijven: ‘Ik ben erg blij met deze eerste kennismobilisatie. Het laat zien hoe noodsteunpunten in landen als Oekraïne en Duitsland zijn ingericht. Dat biedt inspiratie voor de pilots in Nederland.’
Onderzoeker Laurens van der Varst vult aan: ‘De studie toont dat erg pragmatisch en hands-on invulling wordt gegeven aan deze vorm van noodhulp. De uitdaging is wel zo’n nieuw stelsel ‘gereed en paraat’ te houden.’
*Onder een noodsteunpunt wordt in deze kennismobilisatie een vorm van tijdelijke hulp aan inwoners bij rampen of crises verstaan, in aanvulling op de reguliere rampenbestrijding en hulpverlening, die plaatsvindt in enig georganiseerd verband, door overheid, maatschappelijke organisaties en/of vrijwilligers vanuit een fysieke locatie.
Pilots noodsteunpunten
In 2026 worden in 25 veiligheidsregio’s in samenwerking met gemeenten praktijkoefeningen uitgevoerd met een noodsteun- en een coördinatiepunt. De pilotfase Noodsteunpunten is een gezamenlijk programma van Ministerie van Justitie en Veiligheid, de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Veiligheidsberaad (VB). In opdracht van de overkoepelend projectleider landelijke project pilots noodsteunpunten voert het lectoraat Crisisbeheersing van het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) vier snelle kennismobilisaties en een overkoepelende reflectie uit. De snelle kennismobilisaties dragen bij aan een onderliggende kennisinfrastructuur rondom de pilots.
Lees het rapport
Lees het rapport ‘Pilots noodsteunpunten snelle kennismobilisatie 1: Buitenlandse inzichten’ hieronder.