Natuurbranden vragen meer van crisisbeheersing dan we denken
Nieuws van het programma Klimaatveiligheid, november 2026
Natuurbranden in Nederland: we kennen de beelden uit Spanje en Frankrijk, maar door de klimatologische ontwikkelingen neemt ook in ons land het risico op een brand met grote maatschappelijke impact toe. Terwijl de afgelopen jaren de nodige kennis is ontwikkeld over natuurbrandbestrijding, was minder bekend over de betekenis van natuurbranden voor de crisisbeheersing. Onderzoeker Joyce Kox (NIPV) deed hier verkennend onderzoek naar.
“We wilden beter begrijpen wat natuurbranden betekenen voor de crisisbeheersing. Daarom hebben we natuurbrandincidenten waarbij is opgeschaald volgens de GRIP-structuur in de afgelopen 15 jaar in kaart gebracht. Dat waren er in totaal 51. Voor deze incidenten hebben we evaluaties, mediaberichtgeving en andere relevante documentatie verzameld. Daarnaast hebben we interviews gehouden met betrokken organisaties en crisisfunctionarissen. Op basis hiervan hebben we de kenmerken van de incidenten, de maatschappelijke gevolgen, de ervaringen uit de crisisrespons en de voorbereiding op natuurbranden in beeld gebracht.”
“Deze aanpak maakte het mogelijk om over individuele incidenten heen te kijken en rode draden te identificeren. Zo ontstond een integraal beeld van natuurbranden vanuit het perspectief van de crisisbeheersing, waarmee zichtbaar wordt wat natuurbranden vragen van de crisisbeheersing en in hoeverre de crisisbeheersing daarop is toegerust in termen van kennis, kunde, ervaring en vaardigheden.”
De balans opmaken
“Op grote lijnen zien we dat de kans op natuurbranden toeneemt en dat Nederland kwetsbaar is voor maatschappelijke impact. Dat hangt mede samen met de Wildland-Urban interface: de overgangszone tussen natuur en bewoond gebied. Waar in sommige landen nog sprake is ongerepte natuur, liggen in Nederland campings, recreatieparken, musea en woongebieden vaak in of direct naast natuurgebieden. Hierdoor kunnen natuurbranden sneller leiden tot risico’s voor mensen, natuur, infrastructuur en maatschappelijke functies, wat de kans vergroot dat de crisisorganisatie moet worden ingezet.
Ook brengen natuurbranden specifieke uitdagingen voor de crisisbeheersing met zich mee. Natuurbranden zijn dynamische incidenten, wat de beeldvorming en besluitvorming uitdagender maakt. Door een veranderende windrichting kan een natuurbrand zich plotseling in een andere richting ontwikkelen en een dorp bedreigen. Daarnaast liggen natuurgebieden vaak op geografische grenzen, waardoor bovenregionale samenwerking noodzakelijk kan zijn. Tegelijkertijd is de fysieke en technische infrastructuur in deze gebieden vaak beperkter.” “Uit onze verkenning blijkt dat de ervaring van een dergelijke inzet specifiek bij natuurbranden binnen crisisorganisaties nog beperkt is. Tel daarbij op dat er grenzen zijn aan de brandweercapaciteit die kunnen doorwerken in de crisisorganisatie, zeker bij een langdurige inzet. De aandacht voor het thema is in de afgelopen jaren wel echt toegenomen en verdere ontwikkeling is in gang gezet.”
Agenda voor crisisbeheersing bij (dreigende) natuurbranden
Overkoepeld laat het onderzoek zien dat er een verschil is tussen wat natuurbranden vragen van crisisorganisaties en hoe goed de crisisbeheersing daarop momenteel is voorbereid. Daarnaast zijn er een aantal concrete knelpunten die samenhangen met de specifieke kenmerken van natuurbranden die nog onvoldoende zijn uitgewerkt in beleid en praktijk.
“Op basis daarvan hebben we een ‘agenda’ voor de crisisbeheersing bij natuurbranden opgesteld met vijf speerpunten om de voorbereiding en respons bij natuurbranden te versterken. We hopen dat deze verkenning bijdraagt aan meer bewustwording en betere voorbereiding op wat er mogelijk op ons afkomt.”
Edwin Kok, Landelijk Coördinator Natuurbrandbestrijding, bevestigt het belang van deze verkenning. “De aanpak van het natuurbrandrisico is niet alleen een taak voor de brandweer is. In de acute fase staan wij aan de lat, met goed materieel en goed getrainde mensen. Maar de risicobeheersing en de nabluswerkzaamheden moeten we echt samen met heel veel andere partijen oppakken. Alleen zo kunnen we de lasten verdelen en deze uitdaging gezamenlijk aangaan.” Lees het volledige artikel met Edwin Kok: ‘Natuurbranden: de winst zit aan de voorkant’
Agenda voor crisisbeheersing bij natuurbranden in het kort:
1. Houd vast aan een brede blik op natuurbranden en hun maatschappelijke gevolgen
2. Anticipeer op het risico van natuurbranden
3. Bereid voor op specifieke knel- en aandachtspunten in de respons
4. Werk aan de maatschappelijke weerbaarheid
5. Versterk het leren en evalueren van natuurbranden
Het rapport Verkenning Crisisbeheersing bij Natuurbranden is beschikbaar op de website van NIPV of via deze link.