#InDeSpotlight: Van een getal naar een narratief. Veiligheidsregio IJsselland werkt met nieuwe systematiek voor klimaatscenario’s
Nieuws van het programma Klimaatveiligheid, november 2026
Waar veiligheidsregio’s vroeger risico’s beoordeelden op basis van een rekensommetje van kans maal effect, werkt Veiligheidsregio IJsselland nu met de nieuwe landelijke systematiek die vier lenzen hanteert. “De oude aanpak was eenvoudig: risico’s werden beoordeeld op kans en effect, vermenigvuldigd in een Excel-sheet en geprojecteerd in een tabel”, vertelt Johan Kloppenburg, specialist risico’s en veiligheid en leider van dit traject.
De nieuwe systematiek werkt anders. Naast feitelijke impact en waarschijnlijkheid zijn er twee nieuwe lenzen bijgekomen: perceptie en beweeglijkheid & onbekendheid. Perceptie gaat over hoe het risico wordt gezien door bestuurders, de omgeving en de samenleving. Beweeglijkheid en onbekendheid dwingen om na te denken over trends: wordt het risico groter of kleiner, hoeveel weten we er eigenlijk al over? “Het systeem dwingt je om minder met getallen te werken, omdat het meer kwalitatief geworden is”, legt Kloppenburg uit. “Uiteindelijk leidt het wel tot een score, maar die dient vooral om gewicht te geven aan bestuurlijke keuzes over waar en wanneer te investeren.”
Van bureau naar brede werkgroep
De werkwijze is fundamenteel veranderd. Waar Kloppenburg vroeger met een adviesbureau in een week een risicoprofiel kon opstellen, duurt het proces nu anderhalf jaar. “Nu werken we met een brede werkgroep met vertegenwoordigers van crisisbeheersing, incidentbestrijding, risicobeheersing en het veiligheids- en informatieknooppunt. Per scenario wordt gekeken welke externe expertise nodig is. Bij militaire dreiging werd een majoor betrokken, bij klimaatscenario’s het KNMI, bij andere onderwerpen de politie. “Dat levert veel meer inzicht op”, zegt Kloppenburg. “Iedereen neemt zijn eigen context en belevingswereld mee. Als je al die mensen bij elkaar hebt, kom je tot veel betere en gedragen verhalen vanuit verschillende invalshoeken.”
AI als hulpmiddel voor verhalende scenario’s
Een opvallende innovatie is het gebruik van kunstmatige intelligentie. Kloppenburg voert alle beschikbare informatie, van oude risicoprofielen tot rijksbrede risicoafwegingen, stapsgewijs in een AI-tool. Die produceert een eerste concept dat vervolgens in sessies van twee uur met de werkgroep wordt besproken en aangescherpt. “Het is een interactief proces”, legt hij uit. “Soms is het met wat opmerkingen klaar, soms heeft het meer nodig. Maar het geeft wel extra veel inzicht, zeker omdat je experts bij haalt op onderwerpen waar je zelf weinig verstand van hebt.” Het resultaat is geen technisch document meer, maar een verhaal dat bestuurders kunnen begrijpen. “Een technisch verhaal over van alles wat fout kan gaan, dat neemt niemand tot zich. Nu ontstaat er een narratief dat mensen kunnen begrijpen.”
Van container naar concrete incidenttypen
De scenario’s worden ook concreter. Natuurbranden is bijvoorbeeld geen containerbegrip meer, maar wordt uitgesplitst in specifieke incidenttypen: snel uitbreidende bos- en heidebranden in recreatief gebied, langdurige veenbranden, of natuurbranden met vitale industriële cascade-effecten.
“Dat is één van de grote inzichten”, zegt Kloppenburg. “Je gaat van een globaal containerbegrip direct de diepte in. Als we natuurbranden hebben, dan zijn dit de verschillende dingen die je voorbij ziet komen en waar je verschillende acties op kunt ondernemen.”
Van de zestig geïdentificeerde scenario’s zijn er acht gerelateerd aan weer en klimaat. Drie daarvan zijn al uitgewerkt: extreme droogte, natuurbranden en extreme hitte. “Die hebben we naar voren gehaald omdat ze actueel en urgent waren”, legt Kloppenburg uit. “Natuurbranden was sowieso een hele belangrijke voor ons.”
Sneller aan de slag
De investering van anderhalf jaar lijkt lang, maar Kloppenburg verwacht dat themahouders straks veel sneller aan de slag kunnen. “Vroeger kostte het heel veel tijd en energie om überhaupt een beetje in beeld te krijgen wat het scenario is. Nu is de weg al voorbereid, heb je handvatten in plaats van een half A4’tje met een scenariobeschrijving én is er een netwerk van partners ontstaan die hebben meegepraat over de scenario’s. Dat netwerk is een grote winst op zich.”
“Het idee is dat dit een continu proces blijft”, besluit Kloppenburg. “Niet iets wat we een keer in vier jaar doen, zoals voorheen. De scenario’s vormen zo een levende onderlegger voor risicogericht werken.”