“Voor het eerst weten we landelijk hoe brandweermensen de aandacht en steun rondom ingrijpende incidenten ervaren”
31 maart 2026
Brandweermensen krijgen in hun werk te maken met ingrijpende incidenten. Ze lopen hierdoor een verhoogd risico op het ontwikkelen van stress- en trauma-gerelateerde klachten, zoals PTSS. Tijdige en passende aandacht en steun – psychosociale ondersteuning – voorafgaand aan, tijdens en na ingrijpende incidenten is daarom gewenst. Het NIPV onderzocht hoe repressieve brandweermensen en hun leidinggevenden deze steun ervaren. Een gesprek met projectleider Karin Dangermond.
Waarom zijn jullie dit onderzoek gestart?
“Tot nu toe is er in Nederland vooral onderzoek gedaan naar de nazorg ná ingrijpende incidenten. Niet eerder is onderzocht hoe brandweermensen preventieve maatregelen op het gebied van psychosociale ondersteuning ervaren. Ook is er nauwelijks onderzoek gedaan naar ondersteuning tijdens ingrijpende incidenten. We wisten bijvoorbeeld niet of leidinggevenden tijdens een inzet wel of niet rekening houden met de mogelijke impact van die inzet. Dit onderzoek brengt voor het eerst landelijk in beeld hoe brandweermensen de psychosociale ondersteuning rondom ingrijpende incidenten ervaren.”
Wat zijn de belangrijkste resultaten?
“De brandweer wordt vaak getypeerd als een stoere cultuur waarin niet altijd ruimte is voor kwetsbaarheid en het delen van emoties. Dit onderzoek laat een genuanceerder beeld zien. Brandweermensen ervaren psychosociale ondersteuning rondom ingrijpende incidenten over het algemeen als betekenisvol en van goede kwaliteit. Maar, en dat is belangrijk om te benadrukken, deze algemene conclusie geldt niet voor iedereen. Hoewel de psychosociale ondersteuning gemiddeld positief wordt beoordeeld, kunnen er brandweermensen zijn voor wie die ondersteuning níet passend of níet toereikend voelt.”
“Er is niet één manier waarop brandweermensen psychosociale ondersteuning ervaren. Er zijn verschillen in behoeften en ervaringen tussen beroeps en vrijwilligers, en tussen manschappen, bevelvoerders en officieren. Zo geven brandweervrijwilligers vaker aan dat zij ingrijpende incidenten voldoende hebben verwerkt en geven zij een hogere waardering aan de collegiale aandacht. Beroepsbrandweermensen hebben vaker behoefte aan het registreren van deelname aan TCO-bijeenkomsten (TCO = Team Collegiale Opvang, red.) en incidentervaringen. Manschappen ervaren vaker sociale steun van repressief leidinggevenden. Officieren ervaren minder vaak een open, informeel gespreksklimaat. Het aantal dienstjaren speelt nauwelijks een rol bij de beoordeling van de psychosociale ondersteuning. Alles bij elkaar vraagt dit om flexibiliteit en om maatwerk: er is geen one-size-fits-all. Ook is er blijvende aandacht nodig voor groepen die zich minder gehoord of ondersteund voelen.”
Hebben jullie in dit onderzoek ook gekeken naar PTSS?
“Nee, dit is géén onderzoek naar PTSS. Psychosociale steun helpt sterk bij het herstel en het welzijn na een traumatische ervaring. Het is een belangrijk middel om PTSS te voorkomen. In die zin is er een relatie met PTSS.”
Wat kan er met de inzichten worden gedaan?
“Met behulp van de inzichten uit dit onderzoek kan de psychosociale ondersteuning voor brandweermensen (nog) beter worden afgestemd op hun behoeften. Zoals bij het implementeren van de herziene ‘Richtlijn psychosociale ondersteuning binnen hoog-risico beroepen’ (ontwikkeld door ARQ, red.). Ook kunnen de inzichten worden gebruikt om de leerstof van de opleidingen tot manschap, bevelvoerder en officier te updaten op thema’s als nazorg, mentale veerkracht en duurzame inzetbaarheid.
Verder verkennen we samen met experts of er voor brandweermensen een interventie (een aanpak, red.) ontwikkeld kan worden die sociale steun bij ingrijpende incidenten kan versterken. Dit met als doel om hun mentale weerbaarheid te vergroten en trauma-gerelateerde klachten te voorkomen of te beperken.”
Komt er een vervolg op dit onderzoek?
“Ja, in ons vervolgonderzoek bekijken we hoe drie factoren samenhangen met het gevoel dat ingrijpende incidenten voldoende zijn verwerkt. Dit zijn: (1) taboe of schaamte om erover te praten (stigma), (2) de neiging om nare gedachten en gevoelens weg te duwen (experiëntiële vermijding), en (3) de sociale steun van collega’s en leidinggevenden. Door deze factoren samen te bekijken, kunnen we zien of er bij sommige groepen een opstapeling van nadelen optreedt. Anders gezegd: of juist de meest kwetsbare brandweermensen het minst het gevoel hebben dat zij zulke incidenten voldoende hebben verwerkt.”