Zorgplicht in de nafase: lessen voor gemeenten
16 februari 2026
Wanneer de hulpdiensten zijn vertrokken of de crisisorganisatie is afgeschaald, is een gebeurtenis vaak nog niet voorbij. Na de acute fase blijven de gevolgen voor inwoners vaak nog lang voelbaar. In deze periode hebben gemeenten een zorgplicht richting hun inwoners. Het NIPV heeft onderzoek gedaan naar lokale (mini-)crises om inzicht te geven wat deze fase van gemeenten vraagt en hoe hier in de praktijk invulling aan is gegeven.
Onvoldoende overdracht van crisis naar regulier
Uit het onderzoek blijkt dat de nafase veel van gemeenten vergt. Het gemeentelijke werk begint meestal bij de overdracht van de crisisorganisatie naar de gemeentelijk organisatie. Die overdracht komt vaak maar matig uit de verf. Een ‘warme’ overdracht door middel van een gesprek komt lang niet altijd tot stand. Ook ontbreekt het vaak aan expliciete besluitvorming en vooraf vastgestelde uitgangspunten.
Pragmatische aanpak overheerst
Door het ontbreken van duidelijke kaders wordt de nafase meestal pragmatisch ingevuld. Slechts in enkele gevallen is sprake van een gestructureerde aanpak met daarin de inrichting van teams en werkwijzen, verantwoordelijkheden en aandachtspunten per thema.
Communicatie op orde hebben
Zorgvuldige en consistente communicatie is essentieel voor het vertrouwen van getroffenen. Gemeenten zetten diverse communicatiemiddelen in, zoals bewonersbrieven, bijeenkomsten en online informatie. Toch is de communicatie niet altijd toereikend, bijvoorbeeld door onduidelijke aanspreekpunten of wisselende boodschappen.
Ondersteuning en psychosociale zorg
Positieve ervaringen zijn er met centrale informatie- en ondersteuningspunten, waar inwoners met uiteenlopende vragen terechtkunnen. Deze ‘eenloketfunctie’ wordt gewaardeerd. Psychosociale zorg wordt meestal snel ingezet bij incidenten met doden of gewonden, maar komt bij de aantasting van de leefomgeving vaak later op gang.
Inspanningsplicht en leren van de nafase
Hoewel schadeafhandeling geen directe gemeentelijke taak is, is het wenselijk als de gemeente hierin wel een ondersteunende rol vervult. Zeker vanwege de koppeling tussen herstel en nazorg. Opvallend is dat de nafase zelden wordt geëvalueerd of gemonitord.
Het onderzoek biedt waardevolle inzichten voor gemeenten: wat zijn de ervaringen, goede praktijken en aandachtspunten voor de nafase? Op basis van deze kennis kunnen gemeenten zich beter voorbereiden op mogelijke toekomstige gebeurtenissen met een nafase. De rode draden en aandachtspunten zijn beknopt samengevat in een factsheet. Het onderzoek vormt een startpunt voor verdere kennisontwikkeling over de nafase van (mini-)crises.